تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١ - شرح آيات

لازم است كه عوامل تمدن را در نفوس خود به وفور ايجاد كنيم، كه از آن جمله است تزكيه و تعاون و خو كردن بر خشونت و سختى و استقامت در كار و پافشارى در حق، كه چون چنين شود خدا ما را موفق مى‌دارد و بر ديگران برترى مى‌بخشد و به پيشرفت خواهيم رسيد؛ و معنى «العالمين»/ ٤٤ بنا بر آنچه مفسران گفته‌اند، مردمان همزمان با ايشان است، چه خداوند متعال در هنگامى مسلمانان را بر ديگران فضيلت و برترى بخشيد كه از احكام الاهى فرمانبردارى كردند و گفت كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ‌. [١٦] [٣٣] و برترى بخشيدن خدا به امتى از مردم بر ديگران بدان معنى نيست كه آنان تا ابد افضل باقى خواهند ماند، يا اين كه از دايره امتحان و ابتلا بيرون خواهند رفت، هرگز چنين نيست ... پس پروردگار ما به بنى اسراييل نشانه‌هاى قدرت و علم و فضيلت بخشيد، و آنان را بر دشمنشان پيروز كرد، و انبياء و رسولان خود را پياپى به نزد ايشان روانه كرد، ولى اين نعمت با خود گونه‌هايى از آزمايش و امتحان را همراه داشت.

وَ آتَيْناهُمْ مِنَ الْآياتِ ما فِيهِ بَلؤُا مُبِينٌ‌ و در ضمن آيات چيزى به ايشان داديم كه در آن آزمايشى آشكار وجود داشت.

ابتلا و آزمايش سنّت ثابتى در زندگى است كه چيزى آن را تغيير نمى‌دهد.

آرى، گاه انسان به صورت فرد يا در مجتمع از حال سختى زندگى و عسر به حال فراخى و يسر مى‌رسد، ولى در هر دو حال برابر با هم در معرض امتحان قرار دارد، پس اگر قهر و عذابى كه به بنى اسراييل رسيد بلايى بر سيئه و بدكارى بود، انگيزشهايى كه در نعمتهاى عطا شده به ايشان پس از پيروزى وجود داشت بلايى به حسنه و نيكى بود، و پروردگار ما سبحانه و تعالى گفته است وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ‌ و ايشان را به نيكيها و بديها آزموديم تا