تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩١ - شرح آيات

جايى مطلوب نيست و امكان دارد دين تغيير كند و ستون اسلام از جا كنده شود، پذيرفت. پس چون با او بيعت كردند، مردم شام شرط بيعت را دست يافتن به كشندگان عثمان و قصاص كردن ايشان قرار دادند. پس على رضى اللَّه عنه به ايشان گفت: به بيعت در آييد و خواستار حق شويد تا به آن برسيد، و آنان به او گفتند: تو كه قاتلان عثمان با تواند و هر صبح و شام آنان را مى‌بينيم، شايستگى بيعت كردن مردمان با خودت را ندارى. و على در اين باره رأيى محكمتر و گفتارى صحيحتر داشت، چه اگر به قصاص مى‌پرداخت تعصب قبيله‌اى سبب پيدايش جنگ سومى مى‌شد، پس منتظر آن ماند كه امر استحكام پيدا كند و بيعت منعقد شود، و اولياى خون قصاص را از مجلس حكم مطالبه كنند، و حكم به حق صادر و اجرا شود.

ميان امت خلافى در آن نيست كه امام مى‌تواند، در صورتى كه عملى كردن قصاص سبب ايجاد تفرقه و تشتت در ميان امت شود، آن را به تأخير بيندازد، و به همين گونه نيز در مورد طلحه و زبير عمل شد، و آنان على را از ولايت خلع نكردند و ديندارى او را در معرض اعتراض قرار ندادند، و فقط چنين نظر دادند كه آغاز كردن به قتل اصحاب عثمان شايسته‌تر است. [٢٢] سپس قرطبى در تفسير جنگ جمل پيش مى‌رود و مى‌گويد كه: گروهى از اهل علم گفته‌اند كه وقوع جنگ در بصره ميان ايشان (مسلمانان) بنا بر چيزى جز عزم جنگ بود و ناگهانى اتفاق افتاد، و بر سبيل دفع كردن هر يك از دو گروه جنگ را از خود به اين گمان كه گروه ديگر به حيله آن را آغاز كرده است. [٢٣] من به تفاوت موجود ميان دو واقعه بصره و صفين، يا ميان آنها و نهروان، راه نيافتم. مگر نه آن بود كه همه آنها خروج بر امامى قائم بر امر بود كه اكثريت مسلمانان با او بيعت كرده بودند، پس چگونه مى‌توانيم خروج اهل بصره را صحيح‌