تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨٩ - شرح آيات

مثبتى كه بر صلح حديبية مترتب شد- و مهمترين آنها همين هم پيمان شدن قبايل عرب با پيامبر بزرگوار بود- همان امرى است كه قرآن آن را به نام فتح آشكار (الفتح المبين) خوانده است.

پس فتح مبين يك فتح نظامى نيست، بلكه فتحى سياسى و فرهنگى است كه رسول اكرم (ص) در صلح حديبيه به آن تحقق بخشيد، و مقدمه و تكيه گاهى براى فتح نظامى پس از آن بود، چه پس از صلح اسلام با سرعتى جدّى در زير پرچم انتشار دين به پيشرفت فراوان رسيد. و امام صادق (ع) گفته است: «هنوز آن مدت- يعنى مدت صلح- به پايان نرسيده بود كه اسلام نزديك به استيلاى بر مردم مكه شد». [١] و اين طبيعى است كه حركت انقلابى كامياب، در اوضاع و احوال صلح تقويت پيدا مى‌كند و آماده براى رو به رو شدن با اوضاع و احوال زمان بر خورد و مواجهه مى‌شود، و تا زمانى كه حكومت (واقعى) جنگ خود را با جنبش مكتبى پس از صلح متوقف نگاه دارد، مؤمنان به فرماندهى رسول (ص) به نشر اسلام ادامه دادند و در زمان صلح به تقويت خود پرداختند و بالآخره پس از چند سال اندك مكه را از لحاظ نظامى به تصرف خود در آوردند.

/ ٢٩٢ [٢- ٣] و اين فتح را دستاوردهاى بزرگ بود كه از آشكارترين آنها اين بود كه خدا گناه رسول اكرم (ص) را پيش از اسلام و بعد از آن بخشيد، و نعمت خويش را بر او تمام كرد، و هدايت او را به راه حق به حد كمال رسانيد؛ و مفسران در تفسير كلمه «ذنب» در اين آيه با يكديگر اختلاف نظر دارند: بعضى گفته‌اند كه رسول اللَّه (ص) را در ايام پيش و پس از اسلام گناهانى بود و خدايش آنها را بخشيده است، و بعضى گفته‌اند كه پيش از فتح و پس از آن (فتح مكه) گناهانى داشت و خدا دستخط امان با آمرزيدن گناهان سابق و لاحق به او عنايت كرد، و جماعتى گفته‌اند كه رسول مرتكب گناه نبوده و مقصود از اين آمرزش آمرزش امت‌