بعضى از مفسران گفته‌اند كه: اين آيه، هر چند پيش از فتح و گشوده شدن شهر مكه براى مسلمانان نازل شده، مقصودش همان فتح است و مؤمنان را به آن بشارت مى‌دهد، و ديگران گفته‌اند كه: اين فتح اشاره به پيروزى و فتح خيبر است، ولى آيه چنان كه به نظر مى‌رسد، دلالت بر فتح سياسى و فرهنگى مكه دارد كه بر فتح نظامى و جنگى آن پيشى داشت، و اين فتح سياسى در صلح حديبيه صورت گرفت كه بر اثر آن فتح نظامى و لشكرى اين شهر نيز امكان پذير شد، و از همان پيروزى اسلام و گسترش آن در جزيرة العرب همچون نتيجه‌اى به دست آمد، و از آن نظر چنين است كه هر حركت تازه- و مخصوصا حركتى كه مخالف افكار و عادات مجتمع باشد- در آن مى‌كوشد كه از جامعه مورد نظر اعتراف و قبول به دست آورد تا بتواند آزادانه به گسترش و پيشروى بپردازد، و حركت اسلام- در آنجا كه به جنبه ظاهرى و نه غيبى آن مربوط مى‌شود-، در نظر مشركان حركتى برخاسته از نافرمانى جلوه گر مى‌شد، چه جامعه جاهلى مسلمانان را همچون صائبه و كسانى پيش خود تصور مى‌كردند كه دين خود را رها كرده و به دين ديگرى در آمده‌اند، و به همين سبب براى حركت آنان شرعيّت و اعتبارى قائل نبودند.

/ ٢٩١ اينك اين سؤال پيش مى‌آيد: در چه زمان حركت رسول اللَّه (ص) در آن جامعه مورد اعتراف قرار گرفت؟

اين كار در صلح حديبيه صورت پذيرفت كه، از خلال آن، قريشى كه سرور و آقاى مكه و نواحى ديگر عرب‌نشين بود، به رسول و پيروانش و رسالتش همچون يك امر حقيقى وقوع يافته اعتراف كرد، و اين اعتراف مخصوصا در هنگام امضا كردن بندى از آن صلحنامه آشكار شد كه در آن چنين آمده بود: هر كدام از قبائل كه بخواهند به رسول (ص) بپيوندند و با او پيمان ببندند، يا چنين كارى را با قريش انجام دهند، حق انجام دادن اين كار را دارند ... و اين بدان معنى بود كه در جزيرة العرب دو حكومت وجود دارد: حكومت قريش و حكومت اسلام.

و عملا گروهى از قبايل- همچون خزاعة- با رسول (ص) هم پيمان شدند، و اسلام به انتشار در نواحى مختلف جزيرة العرب آغاز كرد، و شايد آثار