مى‌شود.[١] و امّا اين كه از چه زمانى و به چه سبب، در آموزه‌هاى اسلامى، فلسفه با حكمت مرادف نهاده شده است و فيلسوفان را حكيمان ناميده‌اند، مجال ديگرى مى‌طلبد.

و به طورِ قطع، دانشى كه از طبيعت مادّى، خيالات واهى بشر مايه مى‌گيرد، و از نورانيّت الهى بى‌بهره است؛ بلكه ارمغان قيل و قال و مناقشات و جدال‌هاى خيال‌پردازان است و آدمى را به كمال معنوى و آرامش روحى نمى‌رساند، با آن حكمتى كه در قرآن كريم و متونِ برجاى مانده از پيشوايان دين آمده است، بيگانه است. و اگر خداى حكيم را حكيم ناميده‌اند بدان معنا نيست كه خداوند فيلسوف و فلسفه‌دان است. و اگر در دستورات و توصيه‌ها آمده است كه دل تاريكِ‌تان را به نورِ حكمت روشن كنيد، منظورشان اين نيست كه در طلب فلسفه‌هاى رسمى و متداول و مدرسى باشيد و از آراء و گفته‌هاى فيلسوفان، آگاهى بيابيد.

حكمتى كز طبع زايد وز خيال‌		حكمتى بى‌فيضِ نور ذوالجلال‌
حكمتِ دنيا فزايد ظن و شك‌		حكمتِ دينى بَرَد فَوْقَ فَلَكْ‌[٢]

حكمت به معناى دينىِ آن، داراى آثارى است كه مهم‌ترين آن‌ها، خوف از خداوند است. امام على بن الحسين (ع) فرمود:

رأسُ الْحِكْمَةِ مَخافَةُ اللَّه.[٣] بالاترين مرتبه حكمت بيم و خوف از خداوند است.

[١] - رياض السالكين، ج ٢، ص ١٥٧

[٢] - مثنوى، دفتر دوم، بيت ٣٢٠٢- ٣٢٠٣.

[٣] - بحارالانوار، ج ٧٨، ص ٤٥٣