صورت نمى‌گرفت و براى ارواح تطوّر در اطوار ملكوت حاصل نمى‌شد و براى خلقت [جسمانى‌] ارزاق حسى پديد نمى‌آمد و فطرت را علوم فراوان نصيب نمى‌گشت.[١] امام سجاد (ع) با دو ويژگى ممتاز از اين فرشته بزرگ و مشهور كه در قرآن مجيد نيز از او ياد شده است، تجليل كرده است: ١- آبرومند در نزد خداوند «ذوُ الْجاهِ عِندَكَ»؛ يعنى مقبول در پيشگاه خداوند است. ٢- جايگاهى بلند در اطاعت و فرمانبردارى از خداوند دارد؛ يعنى از فرشتگانى است كه در عرصه بندگى در رديف پيشتازان و مقربان درگاه الهى است؛ از آن فرشتگانى كه خداوند درباره آنان فرمود:

لَن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْداً للَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ؛[٢] مسيح از اين كه بنده خداوند باشد هرگز سرباز نمى‌زند و فرشتگان مقرَّب نيز.

و امّا جبرئيل فرشته وحى كه مأموريّت ويژه ذاتى و اصيل او وحى و تعليم و رساندن سخن خداى سبحان به بندگان اوست و كارهاى ديگرى كه از او سر مى‌زَنَد بالعرض است.

جبرئيل با قوّه نُطقيه و درّاكه ارتباط دارد و اگر او نبود هيچ كس معنايى از معانى را با بيان و گفتار استفاده نمى‌توانست كرد و قلب كسى الهام حق و القاء آن را در سويداى دل نمى‌پذيرفت. امام (ع) از چهار ويژگى اين فرشته بزرگ ياد كرده است: ١- الْامينُ عَلى‌ وَحْيِكَ ٢- المطاعُ فِى اهلِ سمواتِكَ ٣- المكينُ لَدَيْكَ ٤- المُقَرَّبُ عِنْدَكَ.

الْامينُ عَلى‌ وَحْيِكَ، اين كه امام (ع) او را امين وحى دانسته است، از آن روست كه خداوند او را امين رسالت خويش شمرده و پيامبران نيز او را بر آنچه به سوى ايشان فرود آورده است امين دانسته‌اند و اين همان گفتار خداوند است كه فرمود.

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ. عَلَى‌ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ.[٣] روح الامين آن (قرآن) را فرود آورده بر دلت تا از بيم دهندگان باشى.

امين است. يعنى آنچه از علم و قدرت از مبدأ و صقع ربوبى به وى مى‌رسد، به ديگر حقايق؛ عالم انوار و نفوس و مواد در حدِّ ظروفِ استعدادها و قابليت‌ها مى‌رساند و از راز

[١] - علم اليقين فى اصول الدين، ج ١، ص ٤١٥

[٢] - نساء، آيه ١٧٢

[٣] - شعراء، آيه ١٩٣- ١٩٤