مجارى اوصاف فعلى حق مى‌گردد و خداوند در اين مرحله با زبان او سخن مى‌گويد و با چشم او مى‌بيند و با گوش او مى‌شنود ... به تعبير ديگر، خداوند در مقام فعل- نه در مقام ذات- هر گونه كارى كه انجام مى‌دهد، با مجارى علمى و عملى عبدِ سالك است. امام على بن ابى طالب (ع) در اين مرحله از قرب، قرار داشت كه مى‌فرمود:

انَاالهادِى‌، انَا الْمُهْتَدى‌، وَ انَا ابوُالْيَتامى‌ وَ الْمَساكينَ، وَ زَوْجُ الأَرامِلِ، وَ انَا مَلْجَأ كُلِّ ضَعيفٍ، وَ مَأمَنُ كُلِّ خائِفٍ، وَ انَا قائدُ الْمُؤمِنينَ الَى الْجَنَّةِ، وَ انَا حَبْلُ اللَّهِ الْمَتينُ، وَ انَا عُرْوَةُ الْوُثْقى، وَ كَلِمَةُ اللَّهِ التَّقْوى‌ وَ انا عَيْنُ اللَّهِ، وَ لِسانُهُ الصّادِقُ، وَ يَدُهُ، وَ انَا جَنْبُ اللَّهِ الَّذِى يَقُولُ: «انْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى‌ عَلى‌ ما فَرَّطتُ فِى جَنْبِ اللَّه‌[١] وَ انا يَدُ اللَّهِ الْمَبْسوطَهُ عَلى‌ عِبادِهِ باالرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ، وَ انَا بابُ حِطَّةٍ مَنْ عَرفَنِى وَ عَرَفَ حَقِّى فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ لِانِّى وَصِىُّ نَبِيِّهِ فِى ارْضِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلى‌ خَلْقِهِ، لايُنْكِرُ هذا الّا رادُّ عَلَى اللَّهِ وَ عَلى‌ رَسوُلِهِ.[٢] منم راهنما و هدايت كننده، منم پدر يتيمان و مسكينان و همراه و همساز بينوايان، منم پناهِ هر ناتوان وامان هر بيمناك، منم پيشواى مؤمنان به سوى بهشت، منم پيمانِ استوار خداوند (اسلام وقرآن)، منم استوراترين دستاويز خداوند و سخن پرهيزگارى خداوند (توحيد، وفادارى، روح ايمان)، منم چشم خدا و زبان راستگوى او و دست قدرت او، منم طاعت خداوندى كه فرمود: « (پيش از آن كه كسى گويد): اى دريغا، بر آن كوتاهى كه درباره خدا كردم»، منم دست گشاده رحمت و مغفرت خدا به روى بندگانش، منم دروازه غفران الهى، هر كه مرا و حق (جايگاهِ) مرا شناخت، پروردگارش را شناخته است؛ چرا كه من وصّى پيامبر او در زمين اويم و حجت و دليل و رهنماى بندگان او، اين منزلت را جز منكران خدا و پيامبر او، انكار نمى‌كنند.

و امّا در قرب نافله، عبد سالك به جايى مى‌رسد كه اوصاف فعلى خداى تعالى در مقام‌

[١] - زمر، آيه ٦٣

[٢] - توحيد، ص ١٦٥ و معانى الاخبار، ص ١٨