را تذكّر مى‌دهد كه آفريدگارِ جهان و انسان، پس از آفرينش نفس و بهنجار كردن و سامان آوردنِ آن، از رهگذر الهام «فجور» و «تقوى» را، به او نشان داده است، و سپس يادآور مى‌شود كه هركس به تزكيه و تهذيب و پالايش نفس بپردازد، رستگارى خواهد يافت و از همه اسارت‌ها خواهد رهيد و اين همان راهِ هدايت و ايمان است كه در گستره وجود آدمى ترسيم كرده است. و هركه آن را فاسد و تباه سازد، دستخوش حرمان و گرفتارِ خسران خواهد شد و اين همان طريق ضلالت و كفر است كه زمينه آن در قلمرو وجود آدمى است؛ يعنى پس از آن كه نفس را با همه قوا و استعدادهاى نهفته‌اش بسامان آورد و آن‌گاه فجور و تقوى را به وى شناساند، تشخّص مى‌يابد و شخصيت مختار و مستقل (مَنْ) مى‌گردد، و با انديشه و اختيار راهِ تزكيه و پالودن يا تَدْسيه و آلودنِ خويش را پيش مى‌گيرد. در آيه دوّم نيز آورده است كه خداوند راهِ رستگارى و هلاكت را، كه همان هدايت و ضلالت است، به آدمى نشان داده است. و در آيه سوم، تأكيد مى‌كند كه خداوند راه را به آدمى ارائه داده و او اكنون كه به زندگى در بساط زمين راه يافته، مختار است كه به راه ايمان و هدايت برود و از پى شاكران روان شود، يا به راه كفر و ضلالت و ناسپاسى گام بسپارد: فَمَنْ شاءَ فَلْيُومِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ. بر اين اساس، هر كارى كه از جانب آدمى در اين جهان تحقق مى‌يابد و هر پيش آمدِ خوشايند، يا ناخوشايندى رخ دهد، بى‌ترديد به مقتضاى همين سنّت الهى است؛ يعنى آدمى را با طبيعتى مزدوج و دوگانه آفريده است كه هم پذيراىِ ايمان و هدايت است و هم پذيراىِ كفر و ضلالت. و راهِ بُرون رفت از اين سنّت الهى ممكن نبوده و نخواهد بود. چكيده سخن اين كه، تاريخ زندگى بشر در گستره پهناور زمين از آغاز تا انجام همواره بر اين سنّت بوده و هست. در مسير هدايت و ايمان، يا در مسير ضلالت و كُفر؛ يعنى هدايت و ضلالت، ايمان و كفر، همواره دوشادوش و متعاقب يكديگر خودنمايى كرده و خواهند كرد.

موضع‌گيرى انسان‌ها در قبال بعثت‌ها

در هر عصر و روزگارى كه خداوند پيامبرى را برانگيخت و رسالتى را در اختيار آدمى نهاد، در هر مرحله و جايگاهى از زندگى كه بوده‌اند؛ گروهى به هدايت گراييده و