اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧١ - ١- كلام مرحوم آخوند

نمازهاى صحيح، قدر جامعى درست كنيد و بگوييد: تمام انواع، در اين قدر جامع مشتركند و آنچه مؤثر در نهى از فحشاء و منكر است، همين قدر جامع است. ولى ما نمى‌دانيم اين قدر جامع و اين شى‌ء واحد چيست؟ و لازم نيست كه چنين چيزى را بدانيم بلكه همين اندازه كه مى‌دانيم آن قدر جامع، از فحشاء و منكر، نهى مى‌كند و معراجيت براى مؤمن دارد، كافى است و ما از طريق اثر و خاصيت، پى به وجود قدر جامع مى‌بريم. مرحوم آخوند، از اين طريق، قدر جامع را تصوير مى‌كند و جامع ايشان، داراى شرايطى كه در ارتباط با قدر جامع گفتيم مى‌باشد. [١] بررسى كلام مرحوم آخوند: به كلام مرحوم آخوند اشكالاتى وارد شده است: اشكال اوّل: مرحوم آيت‌اللَّه بروجردى، مى‌فرمايد: بنا بر كلام مرحوم آخوند، نماز به‌معناى ناهى از فحشاء و منكر است يعنى عنوان ناهى از فحشاء و منكر، مسمّا و موضوع له لفظ نماز است. در اين صورت، آيه شريفه (انّ الصلاةَ تنهى عن الفحشاء و المنكر) [٢] به معناى «إنّ النّاهية عن الفحشاء و المنكر تنهى عن الفحشاء و المنكر» مى‌شود. درحالى‌كه نمى‌توان با آيه شريفه اين‌گونه برخورد كرد. [٣] دفاع از مرحوم آخوند: اين اشكال به مرحوم آخوند وارد نيست زيرا در كلام مرحوم آخوند، عنوان «نهى از منكر» به‌عنوان موضوعيت اخذ نشده است بلكه همان گونه كه در باب تقسيم عناوين ملاحظه شد، اين عنوان، يك عنوان مشير است يعنى فقط جنبه هدايت و راهنمايى دارد ولى خودش هيچ دخالتى ندارد، مثل اينكه در روايت وارد شده كسى خدمت امام صادق عليه السلام عرض كرد: «عمّن آخذ معالم دينى»؟

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٣٦

[٢]- العنكبوت: ٤٥

[٣]- نهاية الاصول، ج ١، ص ٤٨