اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥١٩ - اعتراض محقّق اصفهانى رحمه الله بر مرحوم آخوند و تفسير ايشان از كلام فلاسفه

مصداق آن. و مانند مرحوم آخوند مى‌گويد: «اگر گفتيم: «الثوب الأبيض»، در اين ابيض، نه مفهوم شى‌ء وجود دارد و نه مصداق آن، زيرا اگر مفهوم شى‌ء باشد بايد معناى «الثوب الأبيض» عبارت از «الثوب الشي‌ء الأبيض» باشد» البته اين تعبير ايشان مغالطه است زيرا اگر شى‌ء در معناى ابيض دخالت داشته باشد ديگر معناى ابيض عبارت از «الشي‌ء الأبيض» نيست بلكه معناى آن «الشي‌ء الذي له البياض» است. بعد مى‌فرمايد: «و اگر مصداق شى‌ء در معناى ابيض دخالت داشته باشد بايد معناى «الثوب الأبيض» عبارت از «الثوب الثوب الأبيض» باشد». در اين كلام ايشان نيز مغالطه وجود دارد، زيرا اگر مصداق شى‌ء- به نام ثوب- در معناى ابيض دخالت داشته باشد، ابيض به‌معناى «الثوب الأبيض» نيست بلكه به معناى «الثوب الذي له البياض» مى‌باشد و ما مى‌توانيم بگوييم: «الثوب الثوب الذي له البياض». چه به صورت قضيّه حمليّه و چه به صورت صفت و موصوف. حال ما كارى به مغالطه ايشان نداريم بلكه مى‌خواهيم بگوييم ايشان تصريح كرده كه «فرق بين مشتق و مبدأ به اعتبار است». مرحوم اصفهانى مى‌فرمايد: صريح‌تر از كلام ايشان، مطلبى است كه مرحوم صدر المتألّهين در شواهد الربوبيّة ذكر كرده است. مرحوم صدر المتألّهين در شواهد الربوبيّة به جهت مناسبتى كه بحث مشتق مطرح مى‌شود مى‌فرمايد: «جمهور علماى كلام عقيده دارند كه در مشتق، هم ذات و هم مبدأ و هم نسبت اخذ شده است». [١] يعنى درحقيقت، معناى مشتق عبارت از يك معناى تركيبى يا منتزع از يك مركّب مى‌باشد. صدر المتألّهين سپس مى‌فرمايد: «امّا بعضى از محقّقين- كه نظر ايشان به فلاسفه است- معتقدند بين مشتق و مبدأ هيچ فرقى نيست مگر به‌لحاظ عقل و لحاظ اعتبار» يعنى اعتبار و لحاظ عقل است كه بين اين دو، فرق قائل مى‌شود و الّا اگر بخواهيم مسئله را به‌حسب واقعيّت بررسى كنيم، مفهوم مشتق و مبدأ يك چيز است و

[١]- الشواهد الربوبيّة، ص ٤٣