اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٨١ - نظريه صاحب جواهر رحمه الله

است فاصله زمانى در كار نيست. تا لحظه‌اى كه رضاع محرِّم از مرضعه اولى تحقّق پيدا كرد، زوجيّت برقرار بوده، بعد از آن‌هم زوجيّت از بين رفته، و هم امّيّت و بنتيّت- در رديف انتفاء زوجيّت- تحقّق پيدا كرده است. بنابراين با توجه به عدم فاصله بين زوجيّت و بين امّيّت و بنتيّت مى‌توانيم بگوييم: «هذه أُمّ الزوجة حقيقة» و ديگر اين مسئله را مبتنى بر نزاع در باب مشتق نكنيم. [١] بررسى كلام صاحب جواهر رحمه الله: بر كلام صاحب جواهر رحمه الله علاوه بر اشكالى كه بر كلام بعض الأعاظم رحمه الله وارد كرديم اشكال زير نيز وارد است: اگر خواستيم مسئله را با ديد عقل ملاحظه كنيم- كه نبايد ملاحظه كنيم- عدم فاصله زمانى را مى‌پذيريم ولى آيا عدم فاصله زمانى اقتضاء مى‌كند كبيره اولى «أُمّ الزوجة الحقيقيّة» باشد يا «أُمّ من كانت زوجة»؟ نبودن فاصله زمانى، اقتضاى تقارن نمى‌كند. خود شما در باب علّت و معلول كه مسأله تقدّم و تأخّر رتبى را قائليد مى‌گوييد:

از نظر زمان، هيچ فاصله‌اى بين علت و معلول وجود ندارد ولى از نظر رتبه، تقدّم و تأخّر وجود دارد. شما كه مى‌خواهيد مسئله را از ديد عقل ملاحظه كنيد نمى‌توانيد بگوييد: به مجرّدى كه فاصله زمانى در كار نيست «أُمّ الزوجة» حقيقتاً صدق مى‌كند.

خير، زوجيّت تا آنِ امّيّت تحقّق داشت، آنِ امّيّت، زوجيّت نيست پس چگونه بر اين زن حقيقتاً «أُمّ الزوجة» صدق مى‌كند؟ نتيجه بحث: اگر بخواهيم با توجه به قاعده- و با قطع‌نظر از اجماع و روايات- مسئله را حل كنيم مى‌گوييم: حرمت كبيره اولى نيز- مانند حرمت كبيره ثانيه- مبتنى بر نزاع در باب مشتق است. ولى فرق در اين جهت است كه اگرچه مسأله مشتق محلّ خلاف و نزاع واقع شده ولى نسبت به كبيره اولى كسى نزاع نكرده است و اين عدم نزاع‌

[١]- جواهر الكلام، ج ٢٩، ص ٣٢٩ و ٣٣٠