آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٨٩ - انواع تعزير

معلّمكم إن ضربكم فوق ثلاث ضربات في الأدب اقتصّ منه. [١]

فقه الحديث: امام صادق عليه السلام فرمود: بچّه مكتبى‌ها لوح مشق خود را خدمت امير مؤمنان عليه السلام گذاشتند تا بهترين نوشته را انتخاب كند. امام عليه السلام فرمود: اين يك قضاوت است و ظلم در آن، مانند ظلم در باب حكومت و قضاوت است؛ آن‌گاه فرمود: به معلّمتان بگوييد: اگر بيش از سه تازيانه در مقام تأديب به شما بزند، بايد قصاص شود.

از اين روايت كه درباب معلّم رسيده، استفاده مى‌شود: تأديب پدر و معلّم با هم تفاوت دارد. اگر معلّم نمى‌تواند بيش از سه تازيانه بزند، دليل نمى‌شود كه پدر نيز چنين حقّى را ندارد؛ بلكه مى‌تواند به اقتضاى مصلحت او را تنبيه كند.

امام راحل رحمه الله احتياط مى‌كنند تعزير كودك از تعزير بالغ تجاوز نكند؛ بلكه به آن حدّ هم نرسد؛ زيرا، بايد حالت صباوت او مراعات شود؛ و اين احتياط را نيز از جمله‌ى «ارفق» مى‌توان استفاده كرد.

در تحرير الوسيله‌ اشاره‌اى به حكم معلّم نشده است؛ و اگر بخواهيم فتوا را به تأديب معلّم نيز سرايت دهيم، احتياج به تكلّف زيادى است.

انواع تعزير

به تناسب بحث تعزير، اين سؤال مطرح است كه آيا تعزير فقط در ضرب و تازيانه خلاصه مى‌شود و به مجازات بدنى اختصاص دارد يا مى‌تواند معناى اعمّى داشته باشد كه موارد زندانى كردن مجرم، جريمه‌ى مالى، محروم كردن از بعضى از مناصب يا مباحات، يا قطع شهريه و ... را نيز شامل مى‌گردد؟

دو مطلب مسلّم است و جاى ترديد و اشكالى در آن‌ها نيست.

مطلب اوّل: در باب حدود اگر بَنا شد به زانى صد تازيانه بزنند، نمى‌توان به جاى تازيانه او را زندان يا جريمه‌ى مالى كرد. به بيان ديگر، حاكم شرع و ولى فقيه نمى‌تواند اعمال نظر كند و بگويد: من مصلحت مى‌دانم به فلان زانى صدوپنجاه تازيانه بزنيد؛ چنين حقّى براى ولىّ فقيه نيست. او از كجا مى‌فهمد به جاى اين تازيانه‌ها، زندان يا جريمه‌ى‌

[١]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٥٨٢، باب ٨ از ابواب بقية الحدود، ح ٢.