آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٩٠ - انواع تعزير

مالى مى‌تواند جايگزين شود؟

حدّ در شريعت يعنى چيزى معيّن كه كمتر يا بيشتر از آن جايز نيست؛ لذا، توهّم اين مطلب كه حدود به اختيار و بر طبق تشخيص او است، توهّمى بى‌جا مى‌باشد.

مطلب دوّم: در باب تعزير مثلًا در مورد تأديب كودكان، اگر انسان به جاى تازيانه به او سيلى بزند و از دست استفاده كند، آيا با رواياتى كه در اين‌باره رسيده بود، منافات دارد؟

از روايت اسحاق بن عمّار كه مى‌گفت: «ربما ضربت الغلام في بعض مايجرم» [١] آيا مى‌فهميم تأديب غلام و فرزند منحصر به تازيانه است؟ به گونه‌اى كه اگر با دست او را زد، با مضمون روايت منافات داشته باشد؟ نمى‌توانيم ادّعاى منافات به اين مقدار داشته باشيم.

دليل تعميم تعزير

آيا مى‌توان تعزير را از خصوص‌مجازات بدنى به جريمه‌ى مالى، زندانى كردن و ... تعميم داد؟

ممكن است بگوييد: روايات مختلفى كه در باب تعزير بررسى كرديم، در مورد تازيانه بود؛ از امام عليه السلام پرسيده شد: «كم التعزير؟ فقال: مادون الحدّ» [٢] يا «ما بين العشرة إلى العشرين»؛ [٣] اين روايات ظهور در اين دارد كه تعزير منحصراً بايد از راه زدن تازيانه اجرا گردد، چگونه مى‌توان بر خلاف اين ظهور عمل كرد و حكم به تعميم داد؟

در جواب مى‌گوييم: روايات مطلقى داريم كه حكم را به مطلق تعزير مترتّب كرده است؛ مانند «من افترى على مملوك عزّر لحرمة الإسلام» [٤] «عُزّر» يعنى بايد تعزير و تأديب شود؛ فرقى بين تعزير و تأديب نيست هرچند روايت فقه‌الرضا تأديب را براى كودك و تعزير را براى بالغ به كار برده است؛ [٥] زيرا، در روايات و كلمات فقها به يك معنا به كار رفته است و گاه با حرف عطف، كنار هم به عنوان عطف تفسيرى مى‌آورند.

با توجّه به اين‌گونه روايات كه تعزير را مطلق آورده است، مى‌توان گفت: رواياتى كه براى تعزير مقدار مشخّص كرده، معنايش اين است كه اگر تعزير بخواهد از راه تازيانه‌

[١]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٣٣٩، باب ٣٠ از ابواب مقدمات الحدود، ح ٢.

[٢]. همان، ص ٥٨٣، باب ١٠ از ابواب بقية الحدود، ح ١.

[٣]. همان، ح ٣.

[٤]. همان، ص ٤٣٦، باب ٤ از ابواب حدّ قذف، ح ١٢.

[٥]. مستدرك الوسائل، ج ١٨، ص ١٩٤، باب ٦ از ابواب بقية الحدود، ح ١.