آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٤٢ - استثناى خوف بر مال خطير

اگر كسى بر روايت جمود كند، «إن لم تخف على نفسك فاقتله» بايد وجوب قتل را بر عدم ترس بر نفس خودش معلّق بداند؛ در حالى كه فرقى بين خود قاتل و نفس محترم ديگر نيست. اگر با قتل سابّ النبىّ صلى الله عليه و آله جان مسلمانى نيز در خطر بيفتد، جايز نيست.

استثناى ترس بر آبرو

آيا ترس از آبرو نيز مانند ترس از جان است؟

از مباحث ديگر استفاده مى‌شود شارع مقدّس مسأله‌ى آبرو را در رديف نفس قرار داده است؛ لذا، در صورت ترس از آبرو نيز نه‌تنها وجوب از بين مى‌رود، بلكه جواز قتل نيز مطرح نيست؛ مانند اين كه شخصى ترس اين را داشته باشد كه اگر دشنام‌دهنده را كشت، فرزندانش كه از اراذل و اوباش هستند، در آينده متعرّض ناموس و فرزندان او مى‌شوند.

ترس از آبرو اختصاص به قاتل ندارد؛ بلكه اگر خوف بر تجاوز به عرض و آبروى مسلمانان نيز مطرح باشد، همين حكم جارى است. بنابراين، مى‌بينيم با اين كه روايت ترس از آبرو را مطرح نكرده، ولى فقها آن را بر ترس از جان عطف كرده‌اند؛ زيرا، همان طور كه نفس مسلمان محترم است، آبرويش نيز احترام دارد؛ و چه‌بسا عقلا حاضرند جان خود را براى حفظ آبرو و ناموس فدا كنند.

استثناى خوف بر مال خطير

آيا خوف بر مال را نيز مى‌توان بر ترس از جان عطف كرد؟ مال اندك مورد بحث نيست؛ بلكه موردى مدّ نظر است كه خانه و زندگى شخص را مى‌گيرند؛ و وسايل كسب و تجارت او را از بين مى‌برند. امام راحل رحمه الله در تحريرالوسيله‌ مى‌فرمايد: در هر دو طرف نفس و عرض، وجوب حاكم است؛ اگر ترس بر آن‌ها نباشد، واجب؛ وگرنه جايز نيست؛ ولى در باب مال، حكم خاصّى دارد. اگر مالِ زياد و مورد اعتنايى باشد و خوف بر آن دارد، در اين صورت جايز است كه سابّ النبى صلى الله عليه و آله را به قتل برساند؛ ولى واجب نيست. در مشابه اين مسأله نيز جواز مطرح است؛ مانند اين كه اگر دزد مى‌خواهد مال او را ببرد، جايز است در مقام دفاع‌