***
خداوند به عنوان تحقير شيطان و تقويت قلب جويندگان راه حق و پويندگان طريق توحيد «فرمود: اين راه مستقيم من است ...» و اين سنت فناناپذيرى است كه من آن را بر عهده گرفته‌ام ... «قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ».
***
كه «تو هيچگونه تسلط و قدرتى بر بندگان من ندارى مگر گمراهانى كه شخصاً بخواهند از تو پيروى كنند» «إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ».
يعنى، در واقع اين تو نيستى كه مى‌توانى مردم را گمراه كنى، بلكه اين انسانهاى منحرفند كه با ميل و اراده خويش دعوت تو را اجابت كرده، پشت سر تو گام بر مى‌دارند.
و به تعبير ديگر، اين آيه اشاره‌اى است به آزادى اراده انسانها، و اين كه ابليس و لشكر او، هرگز نمى‌توانند كسى را اجباراً به راه فساد بكشانند، بلكه اين خود انسانها هستند كه دعوت او را لبيك گفته و دريچه‌هاى قلب خويش را به روى او مى‌گشايند، و به او اذن دخول مى‌دهند!
خلاصه اين كه: وسوسه‌هاى شيطان، گرچه مؤثر است ولى تصميم نهائى با شيطان نيست، با خود انسانهاست؛ چرا كه انسان، مى‌تواند در برابر وسوسه‌هاى او بايستد و دست ردّ بر سينه او بگذارد.
در واقع خداوند مى‌خواهد: اين خيال باطل و پندار خام را از مغز شيطان بيرون كند كه، او حكومت بلامنازعى بر انسانها پيدا خواهد كرد.
***