رخ دهد، به خصوص اين كه: ما در آغاز جلد اول همين تفسير، ثابت كرديم:
قرآن به صورت يك مجموعه، با همين شكل فعلى، در عصر خود پيامبر صلى الله عليه و آله جمع‌آورى شده بود، و مسلمانان سخت به ياد گرفتن و حفظ آن اهميت مى‌دادند.
و اصولًا شخصيت افراد در آن عصر تا حد زيادى به اين شناخته مى‌شد كه، چه اندازه از آيات قرآن را حفظ كرده بودند.
عدد حافظان قرآن، به اندازه‌اى زياد بود كه در تواريخ مى‌خوانيم در يكى از جنگها كه در زمان «ابوبكر»، واقع شد چهارصد نفر از قاريان قرآن به قتل رسيدند. «١»
و در داستان «بِئر مَعُونه» (يكى از آباديهاى نزديك مدينه) و جنگى كه در آن منطقه در حيات پيامبر صلى الله عليه و آله اتفاق افتاد، مى‌خوانيم:
جمع كثيرى از قاريان قرآن، از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله در حدود ٧٠ نفر، شربت شهادت نوشيدند. «٢»
از اينها و نظائر اينها روشن مى‌شود: حافظان، قاريان و معلمان قرآن آن قدر زياد بودند كه تنها در يك ميدان جنگ اين تعداد از آنها شربت شهادت نوشيدند.
و بايد چنين باشد؛ چرا كه قرآن فقط قانون اساسى براى مسلمانان نبود، بلكه همه چيز آنها را تشكيل مى‌داد، مخصوصاً در آغاز اسلام هيچ كتابى جز آن نداشتند و تلاوت و قرائت و حفظ و تعليم و تعلم مخصوص به قرآن بود.
قرآن يك كتاب متروك در گوشه خانه و يا مسجد كه گرد و غبار فراموشى روى آن نشسته باشد، نبود تا كسى از آن كم يا بر آن بيافزايد.