***
علاوه بر اينها «مخلوقاتى را كه در زمين آفريده نيز مسخر فرمان شما ساخت» «وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ فِي الأَرْضِ».
«مخلوقاتى گوناگون و رنگارنگ» «مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ».
از انواع پوششها، غذاها، همسران پاك، وسائل رفاهى گرفته تا انواع معادن و منابع مفيد زير زمينى و روى زمينى و ساير نعمتها.
«در اينها نيز نشانه‌اى است آشكار براى مردمى كه متذكر مى‌شوند» «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ».
***
نكته‌ها:
١- نعمتهاى مادى و معنوى
جالب اين كه: در آيات فوق نعمتهاى مادى و معنوى، آن چنان به هم آميخته شده است كه: نمى‌توان آنها را از يكديگر تفكيك كرد، با اين حال، لحن آيات مزبور در زمينه نعمتهاى معنوى با مادى، متفاوت است.
در هيچ مورد نمى‌گويد: بر خدا است كه: فلان رزق و روزى را براى شما بيافريند، اما در مورد هدايت و راه راست مى‌گويد: «بر خدا است كه راه راست را به شما نشان دهد»، و نيروهاى لازم را براى پيمودن اين راه از نظر تكوين و تشريع در اختيارتان بگذارد.
اصولًا بحثهاى يك بُعدى از روش قرآن دور است، حتى آنجا كه سخن از آفرينش درختان و ميوه‌ها و تسخير خورشيد و ماه به ميان مى‌آورد باز آن را در مسير يك هدف معنوى قرار مى‌دهد و مى‌گويد: «اين نعمتهاى مادى نيز نشانه‌اى است از عظمت آفرينش و آفريدگار».