دارد»»
در حالى كه آيات فوق مى‌گويد: جهنم هفت در دارد، اين تفاوت اشاره به اين است كه: هر چند درهاى ورود به بدبختى و عذاب فراوان باشد، ولى با اين حال درهاى وصول به سعادت و خوشبختى از آن افزونتر است (در ذيل آيه ٢٣ سوره «رعد» نيز در اين زمينه صحبت كرديم).
***
٤- «گِل تيره» و «روح خدا»
جالب اين كه: از اين آيات، به خوبى استفاده مى‌شود: انسان از دو چيز مختلف آفريده شده، كه يكى در حدّ اعلاى عظمت، و ديگرى، ظاهراً در حدّ ادنى‌ از نظر ارزش.
جنبه مادى انسان را گِل بد بوى تيره رنگ (لجن) تشكيل مى‌دهد، و جنبه معنوى او را چيزى كه به عنوان روح خدا از آن ياد شده است.
البته خدا نه جسم دارد و نه روح، و اضافه روح به خدا، به اصطلاح «اضافه تشريفى» است و دليل بر اين است كه: روحى بسيار پر عظمت در كالبد انسان دميده شده، همان گونه كه خانه كعبه را به خاطر عظمتش «بيت اللَّه» مى‌خوانند، و ماه مبارك رمضان را به خاطر بركتش «شهر اللَّه» (ماه خدا) مى‌نامند.
و به همين دليل، قوس صعودى اين انسان آن قدر بالا است كه به جائى مى‌رسد كه جز خدا نبيند، و قوس نزوليش آن قدر پائين است كه از چهار پايان هم پائين‌تر خواهد شد (بَلْ هُمْ أَضَلُّ) و اين فاصله زياد ميان «قوس صعودى» و «نزولى» خود دليل بر اهميت فوق‌العاده اين مخلوق است.
و نيز اين تركيب مخصوص، دليل بر آن است كه: عظمت مقام انسان به خاطر جنبه مادى او نيست، چرا كه اگر به جنبه ماديش باز گرديم لجنى بيش