تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٧
پاك خداوند باقى مىماند، بنابراين، تنها به مقدارى از درخواست ابليس موافقت شد.
بعضى ديگر احتمال دادهاند: منظور از «وقت معلوم» زمان معينى است كه تنها خدا مىداند، و جز او هيچ كس از آن آگاه نيست، چرا كه اگر آن وقت را آشكار مىساخت ابليس تشويق به گناه و سركشى بيشتر شده بود.
بعضى نيز احتمال دادهاند: منظور روز قيامت است چرا كه او مىخواست تا آن روز زنده بماند تا از حيات جاويدان برخوردار گردد و با نظر او موافقت گرديد، به خصوص اين كه شبيه اين تعبير در آيه ٥٠ سوره «واقعه»: (مِيْقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ) درباره روز قيامت آمده است.
ولى اين احتمال، بسيار بعيد است، چرا كه اگر چنين مىبود بايد خداوند به طور كامل با درخواست او موافقت كرده باشد، در حالى كه، ظاهر آيات فوق اين است كه: به طور كامل با درخواست او موافقت نشده و تنها تا «يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ» موافقت شده است.
و به هر حال، تفسير اول با روح و ظاهر آيه از همه موافقتر است، و در بعضى از روايات كه از امام صادق عليه السلام نقل شده نيز به اين معنى تصريح گرديده است. «١»
***
در اينجا ابليس نيت باطنى خود را آشكار ساخت هر چند چيزى از خدا پنهان نبود و «عرض كرد: پروردگارا! به خاطر اين كه مرا گمراه ساختى (و اين انسان زمينه بدبختى مرا فراهم ساخت) من نعمتهاى مادى روى زمين را در نظر آنها زينت مىدهم، و انسانها را به آن مشغول مىدارم و سرانجام همه را گمراه