مى‌بستند، شايد اسلام امروز، سراسر جهان يا بخش عمده آن را فرا گرفته بود.
***
آخرين سخن در مورد سوره نحل (سوره نعمتها)
همان گونه كه از آغاز سوره گفتيم، چيزى كه بيش از همه، در مجموع آيات اين سوره جلب توجه مى‌كند، بيان نعمتهاى گوناگون الهى: اعم از مادى و معنوى، ظاهرى و باطنى، فردى و اجتماعى است، و اگر نام نعمتها براى اين سوره انتخاب شده، نيز از همين نظر است.
بررسى آيات سوره نشان مى‌دهد: حدود چهل نعمت، از نعمتهاى بزرگ و كوچك، مادى و معنوى، طى آيات اين سوره، بيان شده است كه فهرست‌وار ذيلا از نظر مى‌گذرد، و تأكيد مى‌كنيم: هدف از آن نخست تعليم درس توحيد و بيان عظمت آفريدگار است و در ثانى تقويت عشق و علاقه انسانها به آفريننده اين نعمتها و تحريك حس شكرگزارى آنان مى‌باشد:
١- آفرينش آسمان (خَلَقَ السَّماواتِ).
٢- آفرينش زمين (وَ الأَرْضَ).
٣- آفرينش چهارپايان (وَ الأَنْعامَ خَلَقَها).
٤- استفاده پوشش از پشم و پوست آنها (لَكُمْ فِيْها دِفْ‌ءٌ).
٥- استفاده از منافع حيوانات (وَ مَنافِعُ).
٦- استفاده از گوشت آنها (وَ مِنْها تَأْكُلُونَ).
٧- بهره‌گيرى از جمال استقلال اقتصادى (وَ لَكُمْ فِيْها جَمالٌ).
٨- بهره‌گيرى از حيوانات براى حمل و نقل (وَ تَحْمِلُ أَثْقالَكُمْ* وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغْالَ وَ الْحَمِيْرَ لِتَرْكَبُوها).
٩- هدايت به صراط مستقيم (وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيْلِ).