مفسران بيانات گوناگونى دارند كه، شايد از همه روشنتر همانست كه در بالا گفتيم، يعنى اين جمله، اشاره به وضع مشركان عرب در عصر جاهليت است كه اينها هم از برنامه‌هاى امتهاى منحرف پيشين پيروى كردند، و شيطان سرپرست آنها است همان گونه كه سرپرست گمراهان گذشته بود. «١»
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از جمله مزبور آن باشد كه: هنوز بازماندگان امتهاى منحرف پيشين وجود دارند، و به راه انحرافى خود ادامه مى‌دهند و شيطان نيز امروز ولىّ و سرپرست آنها است، همان گونه كه در گذشته بود.
***
آخرين آيه مورد بحث، هدف بعثت پيامبران را بيان مى‌كند تا روشن شود اگر اقوام و ملتها، هوى و هوسها، و سليقه‌هاى شخصى خود را كنار بگذارند و دست به دامن راهنمائى پيامبران بزنند، اثرى از اين گونه خرافه‌ها، اختلافها، و اعمال ضد و نقيض، باقى نمى‌ماند، مى‌گويد:
«ما قرآن را بر تو نازل نكرديم مگر به خاطر اين كه: آنچه را در آن اختلاف داشته‌اند براى آنها تبيين كنى» «وَ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ».
«و اين قرآن مايه هدايت و رحمت است، براى آنها كه ايمان دارند» «وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ».
وسوسه‌هاى شيطان را از دل آنها مى‌زدايد، پرده‌هاى فريبنده نفس اماره و شيطان‌صفتان را از چهره حقايق كنار مى‌زند، خرافات و جناياتى كه در زير