تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٧
دردناكى براى آنهاست!
٦٤- ما قرآن را بر تو نازل نكرديم مگر براى اين كه آنچه را در آن اختلاف دارند، براى آنها روشن كنى؛ و (اين قرآن) مايه هدايت و رحمت است براى قومى كه ايمان مىآورند!.
تفسير:
گر حكم شود كه مست گيرند! ...
بعد از ذكر آيات گذشته كه از جنايات وحشتناك مشركان عرب در زمينه بدعتهاى زشت و زنده به گور كردن دختران، سخن مىگفت ممكن است اين سؤال براى بعضى پيش آيد كه: چگونه خداوند بندگان گنهكار را با اين همه ظلم و جنايت فجيع سريعاً كيفر نمىدهد؟!
نخستين آيه مورد بحث گوئى در مقام پاسخ به همين سؤال است. مىگويد:
«اگر بنا شود خداوند مردم را به ظلمها و ستمهائى كه مرتكب مىشوند كيفر دهد، جنبندهاى بر پشت زمين باقى نخواهد گذارد»! «وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ». «١»
«دابَّه» به معنى هر گونه موجود زنده و جنبنده است، در اينجا ممكن است به قرينه «بِظُلْمِهِمْ» كنايه از انسانها باشد. يعنى اگر خداوند، انسانها را به خاطر ظلمشان مؤاخذه كند انسانى بر صفحه كره خاكى باقى نخواهد ماند.
اين احتمال نيز وجود دارد كه: منظور همه جنبندگان باشد، زيرا مىدانيم جنبندگان روى زمين، معمولًا براى انسان آفريده شدهاند چنانكه قرآن مىگويد: