به دنبال چنين برنامه‌هائى حركت كنند،- در اين صورت، همه بار گناهانشان بر دوش پيشوايان گمراه است، و خودشان اگر در تحقيق كوتاهى نكرده باشند مسئوليتى ندارند.
ولى دسته اول كه با علم و آگاهى تبعيت كرده‌اند، مسلماً سر سوزنى از گناهشان كم نمى‌شود، در عين اين كه پيشوايانشان سهمى از مسئوليت را بر دوش مى‌كشند.
ذكر اين نكته نيز لازم است: تعبير «بِغَيْرِ عِلْمٍ» دليل بر آن نيست كه: پيروان اين گمراهان هيچگونه آگاهى از وضع رهبرانشان نداشتند و به طور كلى اغفال شده بودند تا هيچگونه مسئوليتى شخصاً نداشته باشند، بلكه اين تعبير همانند آنست كه مى‌گوئيم: افراد جاهل و نادان زود به دام اغواگران مى‌افتند، اما افراد دانا بسيار دير!.
لذا قرآن در آيات ديگر اين پيروان را تبرئه نكرده، و سهمى از مسئوليت را نيز براى آنان قائل شده است، چنانكه در آيات ٤٧ و ٤٨ سوره «مؤمن» مى‌خوانيم: وَ إِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ* قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ: «گمراه كنندگان و گمراه شوندگان در دوزخ با هم بحث و جدل مى‌كنند، پيروان نادان و ضعيف به مستكبرين مى‌گويند ما پيرو شما بوديم، آيا سهمى از آتش را به جاى ما مى‌پذيريد؟!* آنها پاسخ مى‌دهند ما همگى در دوزخيم خداوند حكم (عادلانه‌اى) بين بندگانش كرده است»!
***
آيه بعد، به بيان اين نكته مى‌پردازد: اين اولين بار نيست كه مستكبران به رهبران الهى تهمت مى‌زنند، و وحى آسمانى را اساطير اولين مى‌شمارند، بلكه