جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٦٢ - غزل ١٢٦ اگر نه باده، غم دل ز ياد ما ببرد

بردارد، مگر آنكه باده ذكر و تجلّيات حضرتش چاره ساز او گردد.

به گفته خواجه در جايى:

نه تنها باده چاره ساز غمِ دل و عالمِ خلقى سالكين مى باشد، كه عقل را نيز (با تجرّد و تدبيرى كه در امور بشر دارد) چاره ساز است و چنانچه مست ذكر و محبّت محبوب حقيقى نشود، هرگز نمى تواند از گرداب هلاكتِ عالمِ طبيعت نجات يابد؛ كه:

٩٨٧

«وَلأَسْتَغْرِقَنَّ عَقْلَهُ بِمَعْرِفَتى، وَلأَقُومَنَّ لَهُ مَقامَ عَقْلِهِ ...»

[٢]: (و هر آينه عقل او [عامل به رضاى خود] را غرق در معرفت و شناخت خود ساخته، و خود به جاى عقل او قرار خواهم گرفت.- به گفته خواجه در جايى:

و در جايى ديگر مى گويد:

لذا بعد از دو بيت گذشته باز خواجه سالكين را براى زدوده شدن غمهايشان ترغيب به باده ذكر و توجّه به محبوب كرده و مى گويد:.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٢٨، ص ٣١٥.

[٢] - وافى، جلد ٣، باب مواعظ اللّه سبحانه، ص ٤٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٧، ص ٤٣.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٣٢، ص ١٩١.