جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٤٨ - غزل ١٧٤ دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند

تُبْدُونَ وَ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ.»[١]: (آنگاه كه حضرت آدم ٧ نامهاى آنان را به اطلاع ملائكه رسانيد، خداوند فرمود: من به غيب [و عالم ملكوت‌] آسمانها و زمين آگاهم، و تمام آنچه را كه ابراز مى داريد و يا مى پوشانيد مى دانم.).

و ممكن است منظور از «با منِ راه نشين باده مستانه زدند» انبياء : و تابعين واقعى آنان و يا محمد و آلش- صلوات اللّه عليهم اجمعين- باشند كه از ميان بنى نوع آدم ٧ به آنها نشان داده شد تا مراد از خليفه در آيه شريفه را بدانند و تنها به منحرفين از طريقه فطرتشان ننگرند.

و ممكن است از «هؤُلاءِ»\* در آيه شريفه، انوار آن بزرگواران اراده شده باشد و بخواهد بگويد: ملائكه در اين توجّه به آن بزرگواران با من همراه شده و از توجّه به جنبه خلقى آنان كه گفته بودند:

١٣٢٤

«أَتَجْعَلُ فيها مَن ...»

باز ماندند.[٢]

گويا خواجه مى خواهد با اين بيت اشاره به جريان توبه حضرت آدم ٧ پس از سكونتش در بهشت و نقض عهدش كند؛ كه: «يا آدَمُ! اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ، فَكُلا مِنْ حَيْثُ، شِئْتُما، وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ.»[٣]: (اى آدم! تو و همسرت در بهشت اقامت كنيد، و از هر جا خواستيد بخوريد، ولى به اين درخت نزديك نشويد كه مبادا از ستمكاران گرديد.- نيز: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى‌ آدَمَ مِنْ قَبْلُ، فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً.»[٤]:

(و سوگند مى خورم كه به آدم سفارش كرديم، ولى او فراموش كرد و تصميم جدّى بر او نيافتيم.).

[١] - بقره: ٣٣.

[٢] - بحار الانوار، ج ١١، ص ١١٧، روايت ٤٨ ملاحظه شود.

[٣] - اعراف: ١٩.

[٤] - طه: ١١٥.