جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٢٨ - غزل ١٤٧ پيش از اينت بيش از اين غمخوارى عشاق بود

محبوبا! اگر الطاف و عنايات خود را شامل حال من بنمايى و بنده نوازى فرمايى و از هجرانم خلاصى بخشى، از معشوقى همچون تو چنين عنايتى عجيب نخواهد بود؛ زيرا نهايت احتياج عاشق و لطف بى‌پايان معشوق ممكن نيست غير از اين را اقتضاء كند. علاوه خود مى خواست شناخته شود كه (بنا بر نقل) فرمود:

١٦٧٢

«كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً [ظ: خَفِيّاً]، فَأَحبَبْتُ انْ اعْرَفَ، فَخَلَقْتُ الْخَلْقَ لِكَىْ اعُرَفَ.»

[١]: (گنج پنهانى بودم، كه دوستدار آن شدم تا شناخته شوم [مرا بشناسند]، لذا مخلوقات را آفريدم تا شناخته شوم.- در دعا آمده كه:

١٠٩٣

«الهى! عَلِمْتُ بِاخْتِلافِ الآثارِ وَتَنَقُّلاتِ الاطْوارِ انَّ مُرادَكَ مِنّى انْ تَتَعَرّفَ الَىَّ فى كُلّ شَىْ ءٍ حَتّى‌ لا اجْهَلَكَ فى شَىْ ءٍ.»

[٢]: (با الها! با پى در پى در آمدن آثار و مظاهر و دگرگون شدن تحوّلات دانستم كه مقصودت از من اين است كه خود را در هر چيز به من بشناسانى تا در هيچ چيز به تو جاهل نباشم.- در نتيجه بخواهد بگويد:

و ممكن است نظر خواجه از بيان بيت خبر دادن از ديدار گذشته‌اش باشد و بخواهد بگويد: اگر در گذشته محبوب عنايت خويش را شامل حال من نمود، علّت آن بود كه «ما به او محتاج بوديم، او به ما مشتاق بود»

خواجه در اين بيت مجدّداً به مشاهده ازليش اشاره نموده و بخواهد بگويد:

[١] - بحار الانوار، ج ٩٤، ص ١٤٩.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٨.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٣٤، ص ٢٥٥.