جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٨٩ - غزل ١٤٢ پيرانه سرم عشق جوانى به سر افتاد

بيت اوّل را عالم و عامى به طريق ديگرى مى خوانند و به جاى دُرد كشان، آل على ٧ را به كار مى برند. البّته مطلبى است صحيح ولى گويا مراد خواجه انبياء و اوصياء : و تابعين واقعى آنان مى باشد. بخواهد بگويد: آنان كه با محبوبان درگاه الهى (انبياء و اولياء و آل على ٧- كسانى كه شراب مشاهدات و تجلّيات اسماء و صفاتى حضرت دوست را چشيده و بار امانت الهى را به دوش كشيده اند در افتد (يعنى آنان كه از تحمّل عرض امانت سر باز زده‌اند)، خداوند ايشان را به نابودى و ذلّت دچار خواهد ساخت؛ چرا كه اينان طينت و خميره‌شان از سجّين است و عوض نخواهند شد؛ كه:

١٠٧١

«خَلَقَ الْكُفّارَ مِن طينَةِ سِجّينَ، قُلُوبَهُمْ وَابْدانَهُمْ.»

[١]: (خداوند، دلها و بدنهاى كافران را از خمير مايه سجّين آفريد.- بر عكس:

١٠٧٢

«اذا ارادَ اللّهُ- عَزَّ وَجَلَّ- بِعَبْدٍ خَيْراً، طَيَّبَ رُوحَهُ وَجَسَدَهُ، فَلا يَسْمَعُ شَيْئاً مِنَ الْخَيْرِ الّا عَرَفَهُ، وَلا يَسْمَعُ شَيْئاً مِنَ الْمُنْكَرِ الّا انْكَرَهُ.»

[٢]: (هرگاه خداوند- عزّ وجلّ- خير بنده اى را بخواهد، روح و تن او را پاكيزه مى گرداند، به گونه اى كه هر [سخن‌] خيرى را مى شنود مى شناسد [و آن را مى پذيرد] و هر [سخن‌] زشتى را مى شنود انكار مى كند.- محتمل است سر سخن خواجه در اين دو بيت با زاهد و يا ناصح باشد، بخواهد بگويد:

[١] - اصول كافى، ج ٢، روايت ١.

[٢] - اصول كافى، ج ٢، ص ٣، روايت ٢.