راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٠٦ - چگونگى صراط

مى‌شوند. و آن چه منظرى زشت و نردبانى سخت و گذرگاهى تنگ است.

بنابراين به حال خود بينديش كه تو بايد از اين صراط بگذرى و به سوى آن بالا روى در حالى كه پشت تو از گناه گرانبار است و هرگاه به چپ و راست خود بنگرى مى‌بينى كه مردم در پى هم در آتش مى‌افتند، و در اين حال پيامبر صلّى الله عليه و آله مى‌گويد: «اى پروردگار من سلامت بدار، سلامت بدار»، و بر اثر كثرت لغزش خلايق از صراط ضجّه‌ها ويل و ثبور (اى واى، هلاكت) از قعر جهنّم به سوى تو بلند است. و چگونه خواهى بود اگر پايت بلغزد و پشيمانى تو سودى نداشته باشد و فرياد اى واى بر من بلند كنى و بگويى اين همان است كه از آن بيمناك بودم، اى كاش براى حيات خود عمل نيكى از پيش مى‌فرستادم، اى كاش راه پيامبر را اتّخاذ مى‌كردم، اى واى كاش فلان را به دوستى نمى‌گرفتم، اى كاش خاك مى‌بودم، اى كاش بكلّى فراموش شده بودم، اى كاش مادرم مرا نزاييده بود، و در همين حال آتش تو را مى‌ربايد و نعوذ باللّه منادى ندا مى‌كند: اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ«١»، و راهى براى فرياد و ناله و تنفّس و استغاثه باقى نماند. پس اكنون عقل خويش را در برابر اين خطرهايى كه در پيش رو دارى چگونه مى‌بينى، اگر به اينها ايمان ندارى چقدر اقامت تو در دركات جهنّم به همراه كافران طولانى خواهد بود، و اگر به آنها ايمان دارى ليكن غفلت مى‌ورزى و در فراهم كردن آمادگى براى آن سستى مى‌كنى چقدر بى پروا و سركشى، و چه سودى خواهد داشت ايمانت اگر تو را وا ندارد كه با اداى طاعات و ترك معاصى براى جلب رضاى خداوند بكوشى. بى شكّ اگر در پيش روى خود جز هول صراط و اضطراب دل از خطر گذر از آن را نداشته باشى هر چند از آن سالم بمانى اين هول و هراس تو را بس خواهد بود. پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرموده است: «صراط بر روى جهنّم نصب شده است و من نخستين پيامبرى هستم كه امّتش را از آن عبور خواهد داد، و در آن روز جز پيامبران كسى سخن نمى‌گويد، و سخن آنان اللهم سلّم سلّم است، يعنى سلامت بدار، سلامت بدار، و در جهنّم چنگكهايى مانند خار سعدان است، آيا خار سعدان را ديده‌ايد؟» عرض كردند: آرى اى پيامبر خدا، فرمود: «آنها مانند خار سعدانند جز اين كه بزرگى آنها را كسى جز خدا نمى‌داند، اين چنگكها مردم را به سبب اعمالشان مى‌ربايند، برخى به سبب كردارشان هلاك مى‌شوند و بعضى مانند شخص مصروع به زمين مى‌افتند، سپس نجات مى‌يابند.»«٢»