راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٨٥ - عرق اهل محشر

عرق اهل محشر

سپس در ازدحام خلايق و اجتماع آنها در محشر بينديش كه در اين موقف اهل آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه و همه فرشتگان و جنّ و انس و شياطين و وحوش و درّندگان و پرندگان حضور دارند و خورشيد بر آنها مى‌تابد در حالى كه گرمى آن چند برابر شده«١» و آسانى آن بدل به دشوارى گرديده و به اندازه دو كمان به سر جهانيان نزديك شده و بر روى زمين سايه‌اى جز سايه عرش خداوند باقى نمانده و ممكن نيست كسى جز مقرّبان در سايه عرش او قرار گيرد. از اين رو دسته‌اى در سايه عرش الهى جاى دارند، و گروهى در معرض آفتاب سوزانند كه گرمى آن آنها را گداخته و بر اثر شدّت تابش آن غم و اندوه آنها فزونى يافته است. خلايق به سبب ازدحام جمعيّت و آمد و شد اهل محشر يكديگر را دفع و از خود دور مى‌كنند و اين اضافه بر شدّت شرمسارى آنها از افتضاح و رسوايى به هنگام عرض اعمالشان بر خداوند جبّار است. لذا شدّت تابش خورشيد و حرارت آن و گرمى نفسها و سوزش دلها با آتش شرم و ترس دست به هم مى‌دهد و عرق را از بيخ هر موى انسان جارى و بر روى زمين محشر سرازير مى‌كند. سپس به اندازه منزلتى كه هر انسان در پيشگاه خدا دارد عرق از حدود اندام آنها بالا مى‌رود، بعضى را تا حدّ زانوى آنها مى‌رسد، و برخى را تا كمر، و دسته‌اى را تا نرمه گوش فرا مى‌گيرد و گروهى نزديك است كه در آن غرق شوند. ابن عمر گفته: پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است: «روزى كه مردم براى پروردگار جهانيان به پا مى‌خيزند كسانى از آنان تا نيمه گوش در عرق خود فرو مى‌روند.»«٢»

ابو هريره گفته است: پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرمود: «روز قيامت مردم به حدّى عرق مى‌كنند كه عرق آنها هفتاد گز بر روى زمين جارى مى‌شود و زبان آنها را لگام مى‌كند و به گوشهايشان مى‌رسد»، و اين حديث را بخارى و مسلم در صحيح خودشان روايت كرده‌اند«٣». در حديث ديگرى آمده است: «مردم چهل سال ايستاده و چشم به آسمان مى‌دوزند و از شدّت اندوه‌