و آنچه در خواب مى‌بيند اضغاث و احلام است از اين رو پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله به طهارت در وقت خواب امر فرموده است تا پاك بخوابند و اين به طهارت باطن نيز اشاره دارد چه اصل همان است و طهارت ظاهر به منزله تتمّه و تكميل آن است.

و هر زمان باطن پاكيزگى و صفا يابد آنچه در آينده اتّفاق مى‌افتد در پيش چشم دل نمايان مى‌شود چنان كه دخول به مكّه در خواب بر پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله معلوم شد تا آن جا كه آيه:

لَقَدْ صَدَقَ الله رَسُولَهُ الرُّؤْيا بِالْحَقِّ«١» نازل گرديد و كم است انسان از خوابهايى كه دلالت بر امور مى‌كنند كه بعدها آنها را صحيح مى‌يابد تهى باشد. و خواب و شناختن غيب از اين راه از عجايب صنع خداوند و از شگفتيهاى فطرت آدمى و از روشنترين دلايل عالم ملكوت است ليكن مردم از آن غافل‌اند همان گونه كه از ديگر عجايب دل و شگفتيهاى عالم ملكوت غفلت دارند.

سخن درباره رؤيا از دقايق علوم مكاشفه است و نمى‌توان علاوه بر علم معامله در اين جا از آن گفتگو كرد، ليكن ذكر مقدارى از آن كه در اين جا ممكن است مثالى است كه مقصود را به تو مى‌فهماند، و آن اين كه داستان دل داستان آيينه است كه در آن صور و حقايق امور نمايان مى‌شود، و همه آنچه خداوند از آغاز آفرينش جهان تا پايان آن مقدّر كرده در مخلوقى كه خداوند آفريده و از آن گاهى به لوح و زمانى به كتاب مبين و گاهى به امام مبين تعبير مى‌شود مكتوب و ثبت شده است چنان كه در قرآن آمده است. پس همه آنچه در اين جهان جريان يافته و در آينده جريان خواهد يافت در آن نوشته و منقوش شده است، ليكن با چشم ظاهر مشاهده نمى‌شود. و نبايد گمان كنى كه آن لوح از چوب يا آهن يا استخوان و كتاب از كاغذ و برگ است بلكه بايد به طور قطع بدانى كه لوح و كتاب خداوند شبيه لوح و كتاب خلق نيست. همچنان كه ذات و صفات او به ذات و صفات خلق مشابهت ندارد. و اگر خواهان مثالى هستى كه اين معنا را به فهم تو نزديك كند بدان ثبوت مقدّرات در لوح محفوظ مانند ثبوت كلمات و حروف قرآن در دل و مغز حافظ قرآن است چه قرآن در دل و مغز او ثبت شده به طورى كه وقتى آن را مى‌خواند گويى به قرآن مى‌نگرد ليكن هرگاه جزء جزء مغز او را بازرسى كنى از اين نوشته چيزى نمى‌بينى اگر چه در آن خطّ و نوشته‌اى نيست، ديده شود و كلمه و حرفى نيست تا مشاهده شود، لذا بايد لوح محفوظ را كه همه قضا و قدر الهى در آن نقش بسته است به همين گونه فهم كنى. لوح در مثل مانند آيينه است‌

«١» فتح / ٢٧: آنچه را خداوند در خواب به پيامبرش نشان داد راست بود.