راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٧٤ - بيان چگونگى تفكّر در مخلوقات خداوند
به تأخير اندازنده نيست.
از آيات ديگر او هواى لطيف است كه ميان آسمان مقعّر و زمين محدّب محبوس است، به هنگام وزش باد با حسّ لامسه درك مىگردد ليكن به چشم ديده نمىشود. همه هوا مانند يك درياست و مرغان در فضاى آسمان مانند جانورانى كه در دريا شناورند بالا و پايين مىايند و با بال زدنهاى خود در آن شنا مىكنند. به هنگام وزش بادها اطراف و موجهاى هوا مانند امواج دريا به حركت در مىآيند. هنگامى كه خداوند هوا را به جنبش در مىآورد و آن را بادى جهنده مىگرداند در صورتى كه بخواهد آن را مژده نزول رحمت خود قرار مىدهد و با آن درختان را بارور مىكند چنان كه فرموده است: وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ«١»، چه با به حركت در آمدن باد روح هوا به حيوانات و نباتات مىرسد و آماده براى بارورى مىشوند، و اگر بخواهد آن را عذابى براى مخلوق گنهكار خود قرار مىدهد، چنان كه فرموده است: إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً في يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ، تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ«٢». سپس به لطافت هوا بنگر و شدّت و قوّت آن را به هنگامى كه بر آب فشار مىآورد ملاحظه كن چه اگر مردى قوى بخواهد مشك پر بادى را با صرف بيشترين نيروى خود در آب فرو برد نمىتواند در حالى كه اگر يك قطعه آهن صلب را بر روى آب نهند بى درنگ در آن فرو مىرود. پس بايد انديشيد كه چگونه هوا با همه لطافت به سبب نيروى خود از آب باز داشته مىشود، و خداوند با همين حكمت كشتيها را بر روى آب نگه مىدارد. همچنين هر چيزى ميان تهى كه در آن هوا باشد در آب فرو نمىرود زيرا هوا آن را از فرو رفتن در آن نگاه مىدارد، و هوا از سطح درون كشتى جدا نمىشود و در نتيجه كشتى با همه گرانبارى و قدرت و صلابت در ميان هواى لطيف معلّق مىماند. آن مانند كسى است كه در چاهى بيفتد و در خلال افتادن به دامن مردى قوى كه فرو افتادن او در چاه ممتنع باشد چنگ زند، كشتى نيز با سطح مقعّر خود به دامن هواى نيرومند چنگ مىزند تا او را از غرق شدن در آب مانع شود.
آرى منزّه است خداوندى كه كشتى گرانبار را به هواى لطيف آويخته بى رشتهاى كه ديده شود و گرهى كه بسته شود. سپس به شگفتيهاى هواى جوّ و آنچه در آن ظاهر مىشود بنگر اعمّ از ابر و رعد و برق و باران و برف و شهابها و صاعقهها. اينها از عجايب ميان آسمان و
«١» حجر/ ٢٢: ما بادها را باردار كننده فرستاديم .
«٢» قمر / ١٩ و ٢٠: ماند باد وحشتناك و سردى را در يك روز شوم مستمر برفرستاديم ، كه مردم را همچون تنه هاى نخل ريشه كن شده از جابرمى كند.