امروزش بدتر از ديروزش باشد ملعون است»«١» و نيز فرموده است: «دلم را حجابى فرا مى‌گيرد از اين رو در شبانه روز هفتاد بار استغفار مى‌كنم»«٢» و استغفار بنده از گام نخستين است چه آن نسبت به گام دوم دورى از حق و عقوبت سستى در راه و توجّه به غير محبوب است چنان كه در يكى از كتابهاى آسمانى آمده است كه خداوند مى‌فرمايد: «عالم هنگامى كه شهوتهاى دنيا را بر طاعت من برگزيند كمترين كارى كه با او مى‌كنم لذّت مناجاتم را از او مى‌گيرم«٣»». بنابراين سلب مزيد لطف به سبب شهوات، عقوبتى است كه دامنگير همه است امّا خواصّ به مجرّد ادّعا و خودبينى و اعتماد بر آنچه از مبادى لطف بر آنها ظاهر مى‌شود از مزيد الطاف محجوب و محروم مى‌شوند. و ظهور مبادى لطف مكرى است خفىّ كه جز راسخان در علم نمى‌توانند خود را از تكيه بدان دور نگه بدارند.

پس از اين ترس از فوت چيزى است كه اگر از دست رود ديگر به دست نمى‌آيد. سپس ترس از اين كه به چيزى سرگرم شود و آتش شوق او تسكين يابد چه دوست بايد همواره مشتاق و در طلب كوشا باشد و از تحصيل مزيد لطف سست نگردد و جز به لطف تازه پروردگار تسلّى نيابد، چه اگر به غير آن تسلّى يابد همين امر سبب وقوف يا بازگشت او خواهد شد، و فراموشى و بى غمى از جايى كه نمى‌داند به او دست خواهد يافت چنان كه گاهى محبّت از

راهى كه نمى‌داند بر او عارض مى‌شود. اين دگرگونيهاى دل اسبابى پوشيده و آسمانى دارد كه آگاهى بر آنها از توان بشر خارج است و هرگاه خداوند نسبت به بنده‌اى اراده مكر كند و بتدريج هلاكت او را بخواهد آنچه را كه مايه سكون و توقّف او مى‌شود بر او پوشيده مى‌دارد تا در حال رجاء باقى بماند و به حسن ظنّ خود فريفته شود و غفلت و هواى نفس و فراموشى بر او غلبه يابد، و همه اينها از سپاه شيطانند كه بر لشكريان فرشتگان كه عبارت از علم و عقل و ذكر و ثبات است چيره مى‌شوند و همان گونه كه از صفات بارى تعالى كه لطف و رحمت و حكمت است چيزهايى آشكار مى‌شود كه موجب هيجان و بر انگيختن محبّت است همچنين از صفات جبروت و عزّت و استغناى او امورى ظاهر مى‌گردد كه باعث فراموشى و سكون است و اين از مقدّمات مكر و شقاوت و حرمان مى‌باشد.

«١» معانى الاخبار صدوق ، ص ٢٤٢ از حديث امام صادق عليه السلام .

«٢» پيش از اين از حديث اغر مكرر ذكر شده است .

«٣» العلل صدوق و پيش از اين در جلد اول ، ص ١٣١ نقل شده است .