ياد مى‌كند. لذا نشانه محبّت خداوند دوستى ذكر او و دوستى قرآن است كه گفتار اوست و دوستى پيامبر اوست و دوستى هر چه به او منسوب است. چه هرگاه كسى انسانى را دوست بدارد سگ كوى او را نيز دوست مى‌دارد، و محبّت هرگاه قوى و سرشار شود از محبوب تجاوز مى‌كند و به هر چه گرداگرد او را گرفته و او را احاطه كرده و يا به اسباب او تعلّق دارد نيز مى‌رسد، و اين شركت در محبّت نيست، زيرا كسى كه فرستاده محبوب را به خاطر آن كه رسول اوست، و كلام محبوب را به سبب آن كه گفتار اوست دوست مى‌دارد محبّت او از محبوب به غير او تجاوز نكرده بلكه اين امر دليل كمال محبّت اوست. كسى كه محبّت خداوند بر دلش غلبه يافته است همه خلق خدا را دوست مى‌دارد چه آنها آفريدگان اويند در اين صورت چگونه ممكن است قرآن و پيامبر و بندگان شايسته او را دوست نداشته باشد، و ما تحقيق اين مطلب را در كتاب آداب اخوّت و صحبت ذكر كرده‌ايم. از اين رو خداوند فرموده است: قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ الله فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ الله«١»، و پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است:

«خداوند را به خاطر آن كه از نعمتهاى خود به شما مى‌خوراند و مرا به خاطر او دوست بداريد»«٢» و گفته‌اند: كسى كه دوست خدا را دوست بدارد خدا را دوست داشته، و آن كه گرامى بدارد كسى را كه خدا را گرامى داشته خداوند را گرامى داشته است.

از نشانه‌هاى ديگر آن كه با خلوت و مناجات با خداوند و تلاوت كتاب او انس داشته و بر بيدارى شب مواظبت داشته باشد، آرامش شب و صفاى وقت و رفع موانع را مغتنم شمارد.

كمترين درجات محبّت خلوت كردن با دوست و لذّت بردن از راز و نياز گفتن با اوست، و كسى كه خواب و افسانه‌گويى براى او لذيذتر و گواراتر از مناجات با حق تعالى باشد چگونه ممكن است دوستى او درست باشد. هرگاه به غير خدا انس گيرد به اندازه اين انس از خدا دور و از محبّت او ساقط مى‌شود. در داستان برخ كه برده‌اى سياه بود و موسى عليه السّلام به وسيله او استسقاء و طلب باران كرد آمده است كه خداوند به موسى عليه السّلام فرمود: برخ بنده‌اى نيكو براى من است جز اين كه در او عيبى است، عرض كرد: پروردگارا عيب او چيست؟ فرمود: از نسيم سحر خوشش مى‌آيد و با آن آرامش مى‌يابد، و كسى كه مرا دوست بدارد به چيزى آرام نمى‌گيرد.

نقل شده است عابدى در بيشه‌زارى روزگارى دراز خدا را عبادت كرد. روزى نگاهش به‌

«١» آل عمران / ٣٠: بگو اگر خدا را دوست مى داريد از من پيروى كنيد تا خدا شما را دوست بدارد.

«٢» پيش از اين در باب شواهد شرح درباره محبت بنده نسبت به خداوند ذكر شده است .