راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٣٦ - باب ششم پيرامون گفتار عارفان بر جنازهها و گورها و حكم زيارت قبور

باب پنجم پيرامون گفتار برخى صالحان به هنگام احتضار

مى‌گويم: غزّالى در اين باب سخنانى از صحابه و تابعان و از برخى صوفيان نقل كرده كه به هنگام مردن گفته‌اند و آورده است كه بعضى از آنها درين وقت گريه و برخى خنده سر مى‌داده‌اند، و به بعضى از آنها نسبت داده كه در هنگام مردن به وجد آمده و سرور و شادى مى‌كرده‌اند. با اين حال او درباره وفات پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله گفته است آن حضرت در حال احتضار اندوهش شدّت يافت و ناله‌اش آشكار و اضطرابش پياپى و رنگش دگرگون شد و عرق بر پيشانى‌اش نشست و سمت راست و چپ او در حالت انقباض و انبساط مى‌لرزيد به گونه‌اى كه حاضران از مشاهده او به گريه درآمدند و از ديدن شدّت حال او زارى مى‌كردند، و فرشته مرگ ساعتى به او مهلت نداد امّا در حكاياتى كه پيش از اين ذكر شده آورده است كه فرشته مرگ به مردى مهلت داد تا وضو بگيرد و دو ركعت نماز گزارد. همچنين در باب سكرات مرگ درباره ابراهيم خليل و موسى كليم چيزهايى گفته است كه آن‌ها را شنيده‌اى و اين از شگفت‌ترين شگفتيهاست. از اين رو ما از آنچه او در اين باب آورده است چشم مى‌پوشيم چه پاره‌اى از آنها بكلّى عارى از فايده و برخى ديگر لاف و گزافهايى است كه بيشتر آنها شگفتى آور است.

در پايان اين باب گفته است: اينها سخنان آنان است و اختلافى كه در گفتار آنها ديده مى‌شود بر حسب اختلاف احوال آنهاست چه بر بعضى از آنها خوف و بر برخى رجا و بر دسته‌اى شوق و محبّت غلبه داشته است از اين رو هر كدام به مقتضاى حال خود سخن گفته، و همه اين سخنان در مقايسه با احوال آنها درست است.

باب ششم پيرامون گفتار عارفان بر جنازه‌ها و گورها و حكم زيارت قبور

بدان جنازه‌ها براى اهل بصيرت مايه عبرت و براى هوشمندان موجب بيدارى و ياد آورى است اما مشاهده آنها از سوى غافلان جز بر سخت دلى و قساوت آنها چيزى نمى‌افزايد، چه آنها مى‌پندارند كه مى‌توانند تا ابد جنازه ديگران را تماشا كنند و به گمان آنها