از درنگ سبكى شهوت است. لقمان گفته است: مؤمن اگر در عاقبت بينديشد از پشيمانى ايمن خواهد بود. شدّاد بن اوس روايت كرده كه پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرموده است: «زيرك كسى است كه نفس خود را خوار و براى پس از مرگ كار كند، و احمق كسى است كه نفس خويش را پيرو هوايش گرداند و از خدا آرزوها داشته باشد«١».»

منظور از عبارت: دان نفسه (نفس خود را خوار كند) كه در كلام آن حضرت آمده آن است كه نفس خود را حساب كند چه يوم الدين همان روز حساب است، و قول خداوند كه فرموده است: إِنَّا لَمَدِينُونَ«٢» به معناى لمحاسبون است (هر آينه محاسبه خواهيم شد). يكى از صحابه گفته است: خود را حساب كنيد پيش از آن كه محاسبه شويد، و نفس را بسنجيد پيش از آن كه سنجيده شويد و براى عرصه محشر خود را آماده كنيد. همه اين سخنان به محاسبه در آينده اشاره دارد، چه گفته است: كسى كه نفس خود را خوار و براى پس از مرگ كار كند به معناى اين است كه نخست امور را بسنجد و اندازه‌گيرى كند و در آنها بينديشد سپس اقدام كند و بر عهده گيرد.

مرابطه دوم مراقبه است‌

هرگاه انسان نفس خويش را وصيت و بر آنچه ذكر شد با او شرط كند چيزى باقى نمى‌ماند جز اين كه بايد در حال اشتغال به كارها به طور دقيق مراقب آن باشد و با ديده‌اى تيزبين آن را زير نظر گيرد چه اگر آن را به حال خود رها سازد سركشى مى‌كند و تباهى به بار مى‌آورد، و اكنون بر ماست كه فضيلت مراقبه و پس از آن درجات آن را بيان كنيم:

فضيلت مراقبه‌

جبرئيل عليه السّلام از پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله درباره احسان پرسيد، فرمود: «اين كه خدا را چنان بپرستى كه گويا او را مى‌بينى«٣»» و نيز فرموده است: «خدا را به گونه‌اى عبادت كن كه گويا او را مى‌بينى، و اگر تو او را نمى‌بينى او تو را مى‌بيند«٤».» خداوند فرموده است:

«١» پيش از اين بارها شده است .

«٢» صافات / ٥٣...ما جزا داده خواهيم شد؟

«٣» سنن نسايى ، ج ٨، ص ٩٨، ضمن حديثى ديگر و هر دو پيش از اين ذكر شده اند.

«٤» سنن نسايى ، ج ٨، ص ٩٨، ضمن حديثى ديگر و هر دو پيش از اين ذكر شده اند.