آن را قفل كرده و تراكم تاريكى گناهان ظاهر و باطن دلت را پوشانده است. در اين صورت جاى خود را در آتش بدان، چه خداوند بهشت و دوزخ را خلق كرده و براى هر كدام خلقى را آفريده است و هر يك از آنها براى كسى كه اهل آن است ميسّر و آسان است. و اگر مجالى براى پذيرش پند و اندرز در تو باقى نيست از خودت نوميد باش هر چند نوميدى از گناهان كبيره است و ما از آن به خدا پناه مى‌بريم.

از اين رو تو را راهى به سوى نوميدى نيست و با مسدود بودن راههاى نيكى به روى تو نيز نمى‌توانى اميدوار باشى، زيرا چنين اميدى غرور است نه رجاء. پس اكنون بنگر بر اين مصيبتى كه به آن گرفتار شده‌اى حزن و اندوهى تو را فرا مى‌گيرد. و بر سبيل ترحّم بر خود هيچ اشكت جارى مى‌شود؟ اگر جارى شود چون اشك از درياى رحمت الهى سرچشمه مى‌گيرد در تو چيزى باقى مانده كه سرمايه اميدوارى است. لذا بر گريه و زارى مواظبت و از ارحم الراحمين درخواست فريادرسى كن، و در پيشگاه اكرم الاكرمين بنال و پيوسته استغاثه كن، و از طول گريه و زارى ملول و خسته مباش، شايد به ضعف تو رحم كند و به فريادت برسد، چه مصيبت و بلاى تو بزرگ و گمراهى تو طولانى گرديده و چاره‌ات منقطع، و علل و اسباب از تو سلب شده است. پس راه و مقصد و فريادرس و گريزگاه و ملجأ و پناهى جز به سوى مولاى خود ندارى.

بنابراين با تضرّع و زارى به او پناه ببر، و در تضرّع خود به اندازه بزرگى حجم و كثرت گناهانت در پيشگاه او زارى كن، چه او به زارى كننده زبون رحم مى‌كند و به فرياد درخواست كننده دلشكسته مى‌رسد، و دعاى بيچاره افتاده را اجابت مى‌كند، زيرا تو چاره‌اى جز او ندارى و به رحمت او نيازمندى، راهها از هر سو به رويت بسته شده و چاره‌ات منقطع گرديده پند و اندرز در تو بى فايده، و توبيخ و سرزنش در تو بى اثر شده است. امّا آن كه از او درخواست مى‌شود كريم است، و آن كه از او مى‌خواهند بخشنده است، و آن كه به او پناه مى‌برند نيكوكار و مهربان است، رحمت او گسترده و بخشش او سرشار و عفو او فراگير است.

از اين رو به پدرت آدم عليه السّلام اقتداء كن و بگو: يا ارحم الرّاحمين يا رحمان يا رحيم، يا حليم يا كريم، أنا المذنب المصرّ أنا الجري‌ء الّذى لا أقلع، أنا المتمادي الّذى لا أستحي، هذا المقام مقام المتضرع المسكين و اليائس الفقير و الضعيف الحقير و الهالك الغريق فعجّل إغاثتي و فرجي و أرني آثار رحمتك و أذقني برد عفوك و مغفرتك و ارزقني قوّة عصمتك يا أرحم الرّاحمين.

وهب بن منبّه گفته است: هنگامى كه خداوند آدم را از بهشت به زمين فرود آورد، آدم چند روز پيوسته اشك مى‌ريخت، در هفتمين روز كه بسيار غمزده و اندوهگين بود و سر به‌