راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٩٩ - بيان مراتب مردم در درازى و كوتاهى آرزو

يك شبانه روز را دارند و فقط براى امروز خود آماده مى‌شوند و فردا را به حساب عمر نمى‌آورند.

عيسى عليه السّلام گفته است: «براى روزى فردا تلاش نكنيد، اگر فردا از عمر شماست روزى شما به همراه آن خواهد آمد، و اگر فردا از عمر شما نيست براى روزى ديگران تلاش نكنيد.»

بعضى نيز آرزويشان از حدّ يك ساعت تجاوز نمى‌كند چنان كه پيامبر صلّى الله عليه و آله به عبد الله بن عمر فرمود: «اى عبد الله هرگاه بامداد كردى با خود سخن از شب مگوى، و چون شام كردى با خود سخن از بامداد مكن«١».» برخى بقاى در دنيا را تا يك ساعت ديگر هم براى خود فرض نمى‌كنند، و بعضى مرگ را در پيش چشم و نصب العين خود ساخته و منتظرند هم اكنون بر آنها واقع شود، اينها همان كسانى هستند كه نمازشان را نماز وداع مى‌خوانند.

اينهاست درجات مردم از نظر درازى و كوتاهى آرزو و براى هر كدام در نزد خداوند مراتبى است. روشن است كسى كه آرزويش منحصر در يكماه باشد مانند كسى نيست كه يك ماه و يك روز را آرزو داشته باشد و در نزد خداوند درجه آنها متفاوت است چه إِنَّ الله لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها«٢» فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ«٣». اثر كوتاهى آرزو در مبادرت به عمل آشكار مى‌شود، و هر انسانى مدّعى كوتاهى آرزوست در حالى كه دروغ مى‌گويد و اعمال او نمايانگر دروغ اوست، زيرا وى در تكاپوى اسبابى است كه بسا تا يك سال ديگر هم به آنها محتاج نشود و همين امر بيانگر آرزوى دراز اوست. نشانه توفيق آن است كه مرگ پيوسته نصب العين آدمى باشد و لحظه‌اى از آن غفلت نكند در اين صورت براى مرگ در هر وقتى كه بر او در آيد آماده مى‌شود. اگر تا شبانگاه زنده بماند خدا را بر طاعتى كه انجام داده شكر مى‌گويد و خوشحال خواهد بود كه روز خود را ضايع نكرده و بهره‌اش را از آن گرفته و براى خود اندوخته است سپس اعمالش را تا بامداد از سر مى‌گيرد و چون بامداد شود به همين گونه اعمال خود را ادامه مى‌دهد. اين روش تنها براى كسى ميسر مى‌شود كه دلش را از فردا و آنچه در آن است فارغ گردانيده باشد. چنين كسى هرگاه بميرد سعادتمند مرده و غنيمت برده و اگر زنده بماند به حسن آمادگى و لذت مناجات با خدا