راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٣٢ - باب اول بيان فضيلت نيّت

كه فرموده است: «عمل بسته به نيّت است«١».

از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه: «پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرموده است: نيّت مؤمن بهتر از عمل وى، و نيّت كافر بدتر از عمل اوست و هر عمل كننده‌اى بر حسب نيّتش عمل مى‌كند»«٢».

و نيز از آن حضرت روايت كرده كه فرموده است: «بنده مؤمن فقير مى‌گويد: پروردگارا! مرا روزى ده تا فلان كار نيك و عمل خير را انجام دهم. هرگاه خداوند اين تقاضاى او را از روى صدق نيّت بداند نظير اجرى را كه در صورت عمل جهت او مى‌نوشت برايش مى‌نويسد، چه خداوند بسيار بخشنده و بزرگوار است»«٣».

و نيز روايت شده كه از آن حضرت درباره اندازه عبادت پرسيدند كه اگر به جا آورده شود حقّ آن اداست فرمود: «طاعت با نيّت نيكو»«٤».

و نيز فرموده است: دوزخيان بدين سبب در آتش مخلّد شدند كه نيّت آنها در اين بود كه اگر جاويدان در دنيا بمانند خدا را تا ابد معصيت كنند، و بهشتيان بدان جهت در بهشت مخلّد شدند كه در دنيا نيّت آنها اين بود كه اگر در آن باقى بمانند تا ابد خداوند را فرمانبردار باشند.

پس اينها و آنها بر حسب نيّات خود مخلّد شدند سپس قول خداوند را تلاوت فرمود: قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‌ شاكِلَتِهِ«٥»، فرمود: يعنى: على نيّته (بر حسب نيّتش)«٦».

سپس غزّالى درباره نيّت به بيان اقوال و آثارى پرداخته كه چون در آنها مزيد فايده‌اى نيست از ذكر آنها خوددارى مى‌كنيم.

بيان حقيقت نيّت‌

بدان كه نيّت و اراده و قصد، الفاظى مترادف براى يك معنايند، و آن عبارت از حالت و صفتى است براى دل كه دو امر آن را احاطه كرده و آن دو امر علم و عمل است. علم مقدّم بر عمل است چه آن اصل و شرط آن است و عمل، تابع علم و ثمره و نتيجه علم است چه هر عملى يعنى هر حركت و سكون اختيارى تنها به سه چيز صورت مى‌گيرد كه عبارتند از علم،