راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٦٢ - بيان عذاب قبر

كه از گورش برانگيخته مى‌شود بگزند.»«١»

غزّالى مى‌گويد: پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است: «مؤمن در قبر خود در مرغزار سبزى است و گورش هفتاد ذراع فراخ مى‌شود و چنان روشنى مى‌دهد كه گويى ماه شب چهارده است. آيا مى‌دانيد آيه: فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً«٢» درباره چه چيزى نازل شده است؟ عرض كردند: خدا و پيامبرش داناتر است، فرمود: درباره عذاب قبر كافر است كه نود و نه تنّين بر او مسلّط مى‌شود، آيا مى‌دانيد تنّين چيست؟ آن نود و نه مار است و هر مارى هفت سر دارد كه پيوسته او را مى‌خراشند و مى‌ليسند و در تنش مى‌دمند تا آنگاه كه قيامت شود.»«٣»

و نبايد بخصوص از اين عدد تعجّب شود، چه شماره اين مارها و كژدمها به اندازه شماره خويهاى ناپسند است مانند كبر، ريا، حسد، غشّ، كينه و ديگر صفات مذموم، و اينها را اصول و ريشه‌هاى معدود و معيّنى است و از هر كدام فروع و شاخه‌هاى معيّن و مشخّصى منشعب مى‌شود و اين فروع نيز به اقسامى منقسم مى‌گردد. اين صفات همان مهلكانند كه به ذات خود به كژدم و مار منقلب مى‌شوند. قويترين آنها مانند اژدها مى‌گزد و ضعيف آنها مانند كژدم نيش مى‌زند و آنچه در ميانه آنهاست مانند مار آزار مى‌دهد.

ارباب قلوب و صاحبان بينش با نور بصيرت اين مهلكات و انشعاب فروع آنها را مى‌بينيد جز اين كه بر تعداد آنها فقط با نور نبوّت آگاهى حاصل مى‌شود. ظواهر اين گونه اخبار صحيح است، ليكن اسرارى نهانى دارند كه در نزد ارباب بينش پوشيده نيست كسى كه حقايق اين اخبار برايش روشن نشده است نبايد در صدد انكار آنها بر آيد چه پست‌ترين درجات ايمان تصديق و تسليم است.

اگر بگويى: ما كافر را مدّتها در گورش مشاهده مى‌كنيم و او را زير نظر مى‌گيريم و از اينها كه گفته شد در او نمى‌بينيم چه دليلى دارد كه ما چيزى را بر خلاف مشاهده تصديق كنيم.

پاسخ اين است كه بدانى تو را در تصديق امثال اين اخبار سه مقام است:

مقام اوّل- كه اظهر و روشنتر و سالمتر است اين است كه تصديق كنى اين جانوران موجودند و مرده را مى‌گزند ليكن تو آنها را نمى‌بينى، زيرا اين چشم سر صلاحيّت مشاهده امور ملكوتى را ندارد، و هر چه متعلّق به آخرت است از عالم ملكوت است. آيا نمى‌بينى كه‌