راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٠٩ - مرابطه پنجم مجاهده است

مى‌گويم: در مصباح الشريعه از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرموده است: خوشا به حال بنده‌اى كه با نفس خويش و هوسهاى آن مجاهده كند. هر كس لشگر هواى نفس را شكست دهد به خشنودى خدا دست يافته، و آن كه عقلش با مجاهده و تسليم و فروتنى در بساط خدمت حق «هواى نفس» امّاره‌اش را زير پا گذارد پيروزى بزرگى به دست آورده است.

چه ميان بنده و خداوند هيچ حجابى تاريكتر و وحشتناكتر از نفس و خواهشهاى آن وجود ندارد، و براى سركوب و قطع آنها سلاحى يافت نمى‌شود كه از اظهار نياز و خشوع به درگاه الهى و گرسنگى و تشنگى روز و بيدارى شب برنده‌تر و مؤثرتر باشد. كسى كه داراى اين اوصاف باشد اگر بميرد شهيد مرده و اگر زنده باشد و استقامت ورزد سرانجام او رسيدن به رضوان اكبر است. خداوند فرموده است: وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ الله لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ«١». هنگامى كه كسى را يافتى كه بيش از تو در اين راه در كوشش و تلاش است نفس خويش را توبيخ و سرزنش كن تا بيشتر از او به سعى و مجاهده پردازد. اوامر و نواهى خداوند را لگام نفس خويش قرار ده، و آن را مانند كسى كه اسب گريز پا را رام و ترتيب مى‌كند و در هر گام آغاز و انجام آن را بدرستى مى‌سنجد به حركت درآور. پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله آن قدر نماز گزارد تا دو پايش آماس كرد، و مى‌فرمود: «ايا بنده‌اى شكر گزار نباشم؟». منظور آن حضرت اين بود كه امّتش عبرت گيرد و از مجاهده و عبادت و رياضت در هيچ حالى غفلت نورزد. علاوه بر اين هرگاه تو حلاوت عبادت خداوند را بيابى و بركات آن را ببينى و از انوار آن روشنى كسب كنى حتى يك ساعت از عبادت باز نمى‌ايستى اگر چه تنت را تكّه تكّه كنند. بى شك آنهايى كه از عبادت رو بر مى‌گردانيده‌اند جز محروميت آنها از عصمت و توفيقى كه پيشينيان از آنها برخوردار بوده‌اند سببى ندارد. از ربيع بن خثيم پرسيدند: چرا شب نمى‌خوابى، پاسخ داد: براى آن كه از غلبه خواب مى‌ترسم«٢».

غزّالى مى‌گويد: اگر بگويى نفس من براى مجاهده و مواظبت بر اذكار از من فرمانبردارى نمى‌كند، راه درمان آن چيست؟

پاسخ آن كه درمانش اين است كه به اخبارى كه در فضيلت مجاهده كنندگان وارد شده گوش فرا دهى، و سودمندترين درمانها آن است كه با بنده‌اى از بندگان خدا كه در عبادت‌