راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥١ - بيان حقيقت تفكّر و ثمرات آن
اتّصاف به صفات منجيات و طاعات به منزله آن است كه زن جهيزه ازدواج خود را آماده كند و خود را پاكيزه سازد و چهرهاش را بيارايد و موهايش را شانه كند تا شايستگى ديدار همسرش را بيابد. پس اگر همه عمرش را در پاكيزه كردن خود و آرايش صورت صرف كند اين كار مانع ديدار با همسرش بوده و ميان آنها حايل خواهد شد.
اكنون اگر از اهل مجالستى بايد به همين گونه راه دين را بشناسى، و اگر مانند بنده بدى هستى كه جز از بيم كتك يا اميد به مزد از جاى خود حركت نمىكند با اعمال ظاهرى تنت را به رنج و تعب درآور، چه ميان تو و دلت حجابى ضخيم است اگر حقّ اعمال را درست به جا آورى از اهل بهشت خواهى شد، ليكن اهل مجالست گروهى ديگرند. و هرگاه موارد تفكّر را در علوم معامله كه ميان خدا و بنده است شناختى بايد در هر بامداد و شام آن را عادت و خوى خود گردانى و از نفس خود و صفاتى كه تو را از خداوند دور مىسازد، و احوالى كه تو را به او نزديك مىگرداند غفلت نكنى، بلكه هر مريدى بايد داراى صحيفهاى باشد كه همه صفات مهلكات و منجيات و همه معاصى و طاعات را در آن بنويسد و هر روز خود را بر آنها عرضه كند. از مهلكات كافى است كه ده صفت را در نظر گيرد اگر از آنها سالم بماند از غير آنها نيز مصون خواهد ماند، آنها عبارتند از: بخل، كبر، خود پسندى، رياء، حسد، شدّت خشم، شكمبارگى، زنبارگى، مالدوستى، جاه طلبى. از منجيات نيز ده خصلت را مورد نظر قرار دهد كه عبارتند از: پشيمانى از گناه، شكيبايى بر بلا، رضا به قضاى خدا، شكر بر نعمتها، اعتدال در خوف و رجاء، زهد در دنيا، اخلاص در عمل، نيكخويى با مردم، دوستى خداوند و خشوع در برابر او.
اينها بيست خصلتاند كه ده تا نكوهيده و ده تا پسنديده است، هر زمان يكى از صفات نكوهيده را از خود بزدايد آن را از صحيفه خود محو كند و ديگر در آن نينديشد و خدا را شكر گويد از اين كه آن را از او دفع و دلش را از آن پاك كرده است و بايد بداند كه اين امر جز به توفيق الهى و يارى او ميسّر نمىشود، و اگر خداوند او را به خودش واگذارد قادر نخواهد بود كمترين زشتيها را از خود دور سازد.
پس از اين بايد به نه صفت نكوهيده باقى مانده روى آورد و به همين نحو عمل كند تا همه آنها را از صحيفه عمل خود محو گرداند. همچنين نفس خويش را در اتّصاف به منجيات مورد باز خواست قرار دهد، و هر زمان خود را به يكى از آن خصلتها مانند توبه و پشيمانى از گناه آراسته ديد خط بر روى آن كشد و به تحصيل بقيّه خصلتها مشغول گردد.
پيروى از اين روش به مريدانى نياز دارد كه براى اصلاح خويش آستين همّت بالا زدهاند. اما