بدان كه مؤمنان چون در اصل ايمان شريكند در اصل محبّت نيز مشاركت دارند، ليكن در ميزان معرفت و دوستى دنيا با يكديگر متفاوتند. چه تفاوت اشيا به سبب تفاوت اسباب آنهاست و بيشتر مردم از معرفت الهى جز صفات و نامهايى از او را كه شنيده و ياد گرفته و حفظ كرده‌اند چيز ديگرى نمى‌دانند، و بسا براى آنها معنيهايى را تصوّر مى‌كنند كه خداوند از آنها منزّه است، و نيز بسا بر حقيقت آنها آگاهى نيافته و معانى فاسدى هم براى آنها تصوّر نكرده‌اند، بلكه از روى تسليم و تصديق به آنها ايمان آورده و بحث را ترك و به عمل مشغول شده‌اند. اينان از اصحاب يمين و اهل سلامتند و خيالپروران گمراهانند، و دانايان به حقايق مقرّبانند. خداوند حال اين سه دسته را بيان كرده و فرموده است: فَأَمَّا إِنْ كانَ من الْمُقَرَّبِينَ، فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ.«١» و اگر امور را جز از طريق مثال درك نمى‌كنى در تفاوت محبّت برايت مثالى مى‌آورم و مى‌گويم: فى المثل اصحاب هر امامى اعم از عالمان و عاميان در داشتن دوستى آن امام با هم شريكند، چه در شناخت مراتب فضيلت و ديندارى و حسن سيرت و صفات پسنديده او با يكديگر مشاركت دارند، ليكن عامى از دانش امام به طور مجمل و فقيه به نحو مفصّل آگاه است لذا معرفت فقيه كاملتر و شيفتگى و دوستى او نسبت به وى قويتر و بيشتر است زيرا اگر كسى تصنيف مصنّفى را ببيند و آن را بپسندد و از اين راه به فضل او آگاه شود ناگزير او را دوست و به او گرايش خواهد داشت و اگر تصنيف ديگرى ببيند كه از آن بهتر باشد و بيشتر مورد پسند او واقع شود ناچار نسبت به او محبّت مضاعفى پيدا مى‌كند و دلش بيش از آنچه به مصنّف اوّل گراييده بود به وى مايل مى‌شود، چه معرفت او به دانش وى مضاعف شده است. همچنين هنگامى كه انسان معتقد شود كه فلان شاعر شعرش نيكوست او را دوست مى‌دارد و چون از غرايب شعر او چيزى بشنود كه گوياى مهارت و هنرمندى او در آن باشد معرفت و محبّت او نسبت به وى افزون مى‌شود.

هنرها و فضيلتهاى ديگر نيز به همين گونه است. امّا عامى مى‌شنود كه فلانى كتاب تصنيف مى‌كند و تصانيف او نيكوست، ليكن نمى‌داند كه در كتابهاى او چه آمده است لذا معرفت او مجمل و گرايش او به وى به اندازه معرفتش خواهد بود. امّا انسان با بصيرت هنگامى كه‌

«١» واقعه / ٨٨ و ٨٩: اما اگر او از مقربان باشد، در روح و ريحان و بهشت پر نعمت است .