راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٣ - امّا سبب اوّل- و آن عبارت است از محبّت انسان به ذات

هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و به دل هيچ بشرى خطور نكرده است. اين مرتبه را تنها كسى مى‌تواند بشناسد كه هر دو لذّت را چشيده باشد. او ناگزير انقطاع از مردم و تنهايى و فكر و ذكر را اختيار خواهد كرد و در بحار معرفت غوطه‌ور خواهد شد و رياست را ترك خواهد كرد و مردمى را كه به سبب دانش خود بر آنها رياست و سرورى مى‌كند، حقير خواهد شمرد، چه هم رياست و هم آنانى كه او بر آنها سرورى دارد، فانى خواهند شد. علاوه بر اين رياست مشوب به كدوراتى است كه گمان نمى‌رود بتوان از آنها فارغ بود و سرانجام با مرگى كه از آن چاره‌اى نيست در آن هنگام كه: أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا«١» به پايان مى‌رسد. از اين رو لذّت معرفت حق تعالى و مطالعه صفات و افعال و تفكّر در نظام مملكت او از اعلى عليّين تا اسفل سافلين را بزرگ خواهد شمرد، زيرا اينها از مزاحمتها و كدورتها خالى است و درهاى آن به روى وارد شوندگان باز است و افزايش دايمى آنها، جا را براى آنها تنگ نمى‌كند چه پهناى آن از حيث اندازه مانند پهناى آسمانها و زمين است و اگر نظر مقايسه و اندازه گيرى نداشته باشيم، عرض آن بى نهايت است. بنابراين آن كه خدا را شناخته در بهشتى است به عرض آسمانها و زمين، در مرغزارهاى آن متنعّم مى‌شود و از حوضهاى آن مى‌نوشد و از ميوه‌هاى آن مى‌چيند و از انقطاع اين نعمتها ايمن است چه ميوه‌هاى اين بهشت تمام شدنى نيست و از آنها منع نمى‌شود، بلكه ابدى و سرمدى است و مرگ آنها را به پايان نمى‌رساند، براى آن كه مرگ محل معرفت الهى را ويران نمى‌كند و محلّ اين معرفت روح انسان است كه امرى خدايى و آسمانى است و مرگ تنها احوال آن را دگرگون و سرگرميها و علايق آن را قطع مى‌كند و آن را از زندان تن آزاد مى‌سازد، امّا معدوم و نابود نمى‌كند. خداوند متعال فرموده است: وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا في سَبِيلِ الله أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ: فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ الله من فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ من خَلْفِهِمْ«٢». نبايد گمان كنى كه اين آيه اختصاص به كسانى دارد كه در ميدان نبرد كشته مى‌شوند، چه عارف بحق در هر نفسى اجر هزار شهيد دارد. در