راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٣٨ - فضيلت تفكّر

قدرت اوست»«١» و نيز از آن حضرت از على عليه السّلام روايت است كه: «با تفكّر دلت را بيدار و از شب پهلو خالى كن و از پروردگارت بترس.»«٢»

از امام رضا عليه السّلام روايت شده است كه فرموده است: «عبادت به بسيارى نماز و روزه نيست بلكه عبادت تفكّر در امر خداست.»«٣»

غزّالى مى‌گويد: از محمّد بن واسع نقل شده كه مردى از اهل بصره پس از مرگ ابى ذرّ نزد همسر وى امّ ذرّ رفت و درباره عبادت ابى ذرّ از او پرسيد پاسخ داد: همه روز را در گوشه خانه به تفكّر مى‌گذرانيد. يكى از پيشينيان گفته است: يك ساعت انديشيدن بهتر از يك شب عبادت است. ديگرى گفته است: تفكّر آيينه‌اى است كه نيكيها و بديهايت را به تو مى‌نماياند. و ديگرى گفته است: فكر مغز عقل است و گفته‌اند:

إذ المرء كانت له فكرة *** ففي كلّ شى‌ء له عبرة«٤»

نقل شده است كه حواريان به عيسى بن مريم عليه السّلام گفتند: آيا امروز در روى زمين مانندى براى تو هست؟ فرمود: آرى، كسى كه گفتار او ذكر و خاموشيش فكر و نگاهش عبرت باشد مانند من است.

يكى از پيشينيان گفته است: كسى كه گفتارش حكمت نيست لغو است، و آن كه خاموشى‌اش تفكّر نيست سهو است، و هر كس نگاهش عبرت نيست لهو است. درباره قول خداوند كه فرموده است: سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ في الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ«٥» گفته‌اند:

يعنى دلهاى آنها را درباره خودم باز مى‌دارم.

از ابى سعيد خدرى روايت شده كه پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است: بهره چشمهايتان را از عبادت به آنها بدهيد، عرض كردند بهره چشمهايتان از عبادت چيست؟ فرمود: «نگاه كردن به قرآن و انديشيدن در آن و عبرت گرفتن از شگفتيهايش.»«٦»

از زنى كه در باديه نزديك مكّه سكنا داشته نقل شده كه گفته است: اگر دلهاى‌