غزّالى مى‌گويد: از اين رو پس از دفن تلقين ميّت و دعا براى او مستحبّ است. سعيد بن عبد الله ازدى گفته است: ابا امامه باهلى را در حال احتضار ديدم. به من گفت: اى ابا سعيد هنگامى كه مردم با من همان گونه رفتار كنيد كه پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله دستور داده و فرموده است:

«وقتى يكى از شما مرد و قبر او را با زمين يكسان كرديد يكى از شما بر سر قبرش بأيستد و بگويد: اى فلان بن فلان- او مى‌شنود ليكن نمى‌تواند پاسخ گويد- سپس براى بار دوّم بگويد: اى فلان فرزند فلان زن- او در اين موقع راست مى‌نشيند- براى بار سوّم بگويد: اى فلان فرزند فلان زن، در اين موقع مرده مى‌گويد: ما را ارشاد فرما، خدا تو را رحمت كند- ليكن شما گفتار او را نمى‌شنويد- پس به او بگويد: ميثاقى را كه با آن از دنيا بيرون رفتى به ياد آور و آن گواهى است بر اين كه: أن لا إله الّا الله، و أنّ محمّدا رسول الله، و أنّك رضيت باللّه ربّا، و بالاسلام دينا، و بمحمّد نبيّا و بالقرآن إماما، در اين هنگام منكر و نكير هر كدام ديرتر از ديگرى وارد مى‌شود و مى‌گويند برويم نزد او بنشينيم چه حجّت او را به وى تلقين كرده‌اند. و خداوند او را از نكير و منكر در حجاب قرار خواهد داد». مردى عرض كرد: اى پيامبر خدا اگر نام مادر او را نداند، فرمود: «او را به حوّاء نسبت دهد.»

بنابراين مقصود از زيارت قبور آن است كه زيارت كننده عبرت گيرد و زيارت شونده از دعاى او بهره‌مند شود، و نبايد زيارت كننده از دعا براى خود و ميّت و كسب عبرت غفلت كند و زمانى مى‌تواند عبرت گيرد كه مرده را در دل خود تصوّر كند كه چگونه اجزاى بدن وى پراكنده و از هم جدا شده و چگونه دوباره از گورش برانگيخته مى‌شود و بداند كه او نيز بزودى به وى خواهد پيوست. چنان كه از مطرف بن ابى بكر هذلى نقل شده كه گفته است:

در بنى عبد القيس پير زنى متعبّده بود كه چون شب فرا مى‌رسيد كمرش را محكم مى‌بست و در محراب خود به عبادت مشغول مى‌شد و چون روز مى‌شد به گورستان مى‌رفت. شنيدم او را به سبب كثرت رفتن به گورستان سرزنش كردند، گفت: هرگاه دل سخت شود چيزى جز

«١» همان ماخذ، باب التغرية و الجزع ، شماره ٥٣ و ٥٥.

«٢» همان ماخذ، باب التغرية و الجزع ، شماره ٥٣ و ٥٥.