نبايد گمان رود كه اين سخن غيبت و گناه است زيرا در آن نام شخصى برده نشده تا به او زيانى وارد شود بلكه منظور گوينده بر حذر داشتن مردم از آن شهر است و اين دليل بر آن است كه اگر كسى در شهرى سكنا كند كه در آن زياد گناه مى‌شود و كارهاى نيك كم در آن صورت مى‌گيرد از نظر اقامت در آن شهر معذور نيست، بلكه بايد از آن مهاجرت كند.

خداوند فرموده است: أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها«١»، و اگر عايله‌اش يا وجود علاقه‌اى مانع او از مهاجرت است نبايد از حال خود راضى باشد و دلش بدان آرام گيرد بلكه بايد از اقامت خود در آن شهر دلنگران بوده و پيوسته بگويد: رَبَّنا أَخْرِجْنا من هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها«٢»، زيرا هرگاه ستم تعميم يابد، بلا فرود مى‌آيد، و همه را هلاك مى‌گرداند و مطيعان و عاصيان را فرا مى‌گيرد، چنان كه خداوند فرموده است: وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً«٣» در اين صورت براى چنين شخصى نقصانى در اسباب دين نيست، ليكن قطعى است كه رضايت مطلق وجود ندارد، مگر آنگاه كه وجود اسباب به فعل خداوند نسبت داده شود امّا در نفس خود موردى ندارد كه به اين حال راضى و خشنود باشد.

عالمان در اين كه از اهل مقامات زير كدام فضل است اختلاف كرده‌اند:

١- آن كه مرگ را به سبب شوق به لقاى پروردگار دوست مى‌دارد.

٢- آن كه بقاى زندگى را دوست مى‌دارد تا پروردگارش را خدمت كند.

٣- كسى كه مى‌گويد: من چيزى اختيار نمى‌كنم و به آنچه خداوند برايم اختيار مى‌كند راضى و خشنودم.

اين مسأله را از صاحب معرفتى پرسيدند گفت: دارنده رضا افضل است چه زبان درازى او كمتر است.

مى‌گويم: سپس غزّالى چنان كه در آغاز كتاب وعده داده داستانهاى چندى از محبّان و اقوال و مكاشفات آنها و سخنان پراكنده ديگرى را ذكر كرده است. و چون برخى از آنها مشتمل بر مفاهيم مطالب گذشته و بعضى تكرار آنها و بقيّه چيزهايى است كه نه بر صحّت آنها اطمينانى است و نه به مدّعيان آنها وثوقى، بعلاوه برخى از آنها متناقض برخى ديگر بوده و پاره‌اى از آنها با ظواهر احكام شرع تعارض دارد لذا از نقل آنها صرف نظر كرديم،

«١» نساء / ٩٧:... مگر سرزمين خدا پهناور نبود كه مهاجرت كنيد.

«٢» نساء / ٧٥:... خدايا ما را از اين شهر (مكه ) كه اهلش ستمگرند بيرون آور.

«٣» انفال / ٢٥:... و بپرهيزيد از فتنه اى كه تنها به ستمكاران شما نمى رسد.