راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥٩ - بيان چگونگى تفكّر در مخلوقات خداوند

قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَكْفَرَهُ، من أَيِّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ، من نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ، ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَهُ، ثُمَّ إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ«١» و نيز فرموده است: وَ من آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ من تُرابٍ ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ«٢» و نيز: أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً من مَنِيٍّ يُمْنى‌، ثُمَّ كانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى«٣» و نيز: أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ من ماءٍ مَهِينٍ، فَجَعَلْناهُ في قَرارٍ مَكِينٍ«٤» و نيز: أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ من نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ«٥» و نيز: إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ من نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ«٦».

سپس بيان مى‌كند كه چگونه نطفه را علقه و علقه را مضغه، و مضغه را استخوان قرار داديم، و فرموده است: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ من سُلالَةٍ من طِينٍ، ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً في قَرارٍ مَكِينٍ، ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً«٧». تكرار واژه نطفه در قرآن براى آن نيست كه لفظ آن را بشنوند و در معناى آن تأمل نكنند. هم اكنون بنگر كه قطره آب گنديده‌اى است كه اگر ساعتى آن را رها كنى تا هوا بر آن بوزد تباه و بد بوى مى‌شود چگونه آن از تيره كمر و استخوانهاى سينه بيرون مى‌آيد و نر و ماده گرد هم مى‌آيند و الفت و محبت ميان آنها برقرار و با رشته محبت و شهوت با هم جمع مى‌شوند و با عمل مباشرت اين نطفه از مرد بيرون كشيده مى‌شود، و چگونه خون حيض از اعماق عروق زن جذب و در رحم او جمع مى‌گردد، سپس چگونه نوزاد از نطفه خلق و به او خون حيض خورانده مى‌شود تا پرورش مى‌يابد، آنگاه چگونه خداوند نطفه را كه سفيد و روشن است به علقه سرخ و سپس به مضغه مبدل مى‌سازد، پس از آن چگونه‌