راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣١٣ - آنچه از احوال محتضر به هنگام مرگ مستحب است

را ديده است، به پروردگار كعبه سوگند كه او را ديده است به پروردگار كعبه سوگند كه او را ديده است«١».»

غزّالى مى‌گويد: و بيم سوء عاقبت دلهاى اهل معرفت را پاره كرده و اين از حوادث بزرگ زمان مرگ است، و ما معناى سوء عاقبت و هراس اهل معرفت را از آن در كتاب خوف و رجاء بيان كرده‌ايم و آن در اين جا نيز شايسته ذكر است ليكن با بازگو كردن آن سخن را طولانى نمى‌كنيم.

آنچه از احوال محتضر به هنگام مرگ مستحب است‌

بدان آنچه در هنگام مرگ نسبت به وضع محتضر مستحب مى‌باشد آرامش و سكون است و آن كه زبانش به شهادتين گويا و دلش به خداوند خوش گمان باشد.

اما درباره وضع آن از پيامبر صلّى الله عليه و آله روايت شده كه فرموده است: «سه چيز را نسبت به مرده مراقب باشيد: هرگاه عرق به پيشانيش نشيند و اشك از چشمش سرازير شود و لبهايش خشك گردد آن از رحمت خداوند است كه بر او نازل شده است. و اگر مانند كسى كه خفه شده صدا كند و رنگش سرخ شود و لبهايش به رنگ خاكسترى درآيد آن از عذاب خداوند است كه بر او فرود آمده است«٢».»

مى‌گويم: از طريق خاصّه (شيعه) الفقيه از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه فرموده است:

«هنگامى كه ديدى مؤمن چشمانش را خيره كرده و اشك از چشم چپش سرازير شده و عرق بر پيشانيش نشسته و لبهايش جمع شده و آب از بينى او خارج مى‌شود هر كدام از آنها براى تو كافى است كه به سختى مرگ پى ببرى«٣».»

و نيز از آن حضرت درباره ميّت كه در موقع مرگ اشك از چشمانش سرازير مى‌شود پرسيدند فرمود: «اين به هنگام ديدار پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله و ديدن چيزى است كه او را خوشحال كرده است، سپس فرمود: آيا نمى‌بينى انسان در موقع ديدن چيزى كه محبوب اوست و او را شادمان مى‌كند اشك از چشمانش فرو مى‌ريزد و خنده مى‌كند«٤».»

و نيز از آن حضرت روايت است كه: «دوستدار على عليه السّلام آن حضرت را در سه جا ديدار