راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣١٤ - آنچه از احوال محتضر به هنگام مرگ مستحب است

مى‌كند و بدان خوشحال مى‌شود: در هنگام مرگ، در موقع عبور از صراط و نزد حوض كوثر و فرشته مرگ شيطان را از كسى كه بر نمازهاش مواظبت داشته باشد دفع و شهادت أن لا إله إلّا الله و أنّ محمّدا رسول الله را در آن موقع مهم به او تلقين مى‌كند«١».»

پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرموده است: «لا إله إلّا الله را به مردگانتان تلقين كنيد چه كسى كه آخرين گفتارش لا إله إلّا الله باشد وارد بهشت مى‌شود«٢».»

غزالى مى‌گويد: اما روانى زبان او به دو كلمه شهادتين نشانه خوبى است، ابو سعيد خدرى گفته است كه پيامبر صلّى الله عليه و آله فرمود: «لا إله إلّا الله را به مردگانتان تلقين كنيد«٣»» در روايت حذيفه آمده است كه: «اين كلمه گناهان پيشين را از ميان مى‌برد«٤».»

عثمان گفته است: پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرمود: «كسى كه بميرد و بداند كه هيچ معبودى جز خداوند نيست وارد بهشت مى‌شود«٥».»

تلقين كننده بايد در تلقين اصرار نورزد بلكه مهربانى كند زيرا بسا زبان بيمار روان نباشد و اصرار او را به زحمت اندازد و باعث آن شود كه تلقين بر او گران آيد و كلمه شهادت را با كراهت اداء كند و بيم آن است كه همين امر سبب سوء عاقبت وى شود.

معناى اين كلمه و اداى آن در حال مرگ اين است كه انسان در موقعى كه مى‌ميرد چيزى جز خدا در دلش نباشد و هرگاه جز حق يگانه مطلوبى نداشته باشد، ورود او بر محبوبش به سبب مرگ بالاترين نعمتى است كه به وى ارزانى شده است و اگر دلش به دنيا مشغول و به آن متوجه و از فقدان لذتهايش متأسف باشد، و كلمه شهادت تنها بر نوك زبان او بوده و دلش گوياى آن نباشد امر او در خطر مشيّت قرار خواهد گرفت چه صرف حركت زبان فايده‌اش اندك است مگر آن كه خداوند به قبول آن تفضّل فرمايد.

مى‌گويم: از امام صادق عليه السّلام روايت است كه: «هيچ كس نيست كه مرگش فرا رسد جز اين كه ابليس دسته‌اى از شيطانهايش را بر او مى‌گمارد كه تا آنگاه كه روح از بدنش بيرون مى‌رود او را به كفر وادارند و در دين به شك اندازند، اگر او مؤمن باشد شيطانها بر اين كار قدرت نخواهند يافت. پس هرگاه نزد مرده‌هايتان حاضر شديد شهادت أن لا إله إلّا الله و أنّ‌