اين بود مرابطه دوم كه عبارت از مراقبت اعمال به طور دايم و پيوسته است، و شرح آن طولانى است و در آنچه ذكر كرديم براى كسى كه اصول را مستحكم كرده هشدارى در اين راه است.

مرابطه سوم محاسبه نفس پس از عمل است‌

ما در اين جا فضيلت محاسبه و پس از آن حقيقت آن را بيان مى‌كنيم. امّا درباره فضيلت آن خداوند فرموده است: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا الله وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ«٢». اين آيه اشاره به محاسبه اعمال گذشته است از اين رو گفته شده است: «خود را حسابرسى كنيد پيش از آن كه محاسبه شويد، و خود را بسنجيد پيش از آن كه سنجيده شويد«٣»». در خبر آمده است كه مردى نزد پيامبر صلّى الله عليه و آله آمد و عرض كرد: اى پيامبر خدا! مرا وصيتى فرما، فرمود: آيا وصيت را مى‌پذيرى؟ عرض كرد: آرى، فرمود: «هرگاه به كارى تصميم گرفتى در عاقبت آن بينديش، اگر درست بود اجراء كن و اگر گمراهى بود از آن دست باز دار«٤».» در خبر است كه:

«خردمند بايد اوقات خود را چهار بخش كند، بخشى را براى رسيدگى به حساب نفس خود اختصاص دهد». و خداوند فرموده است: وَ تُوبُوا إِلَى الله جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ«٥». توبه عبارت از نگريستن در فعل پس از فراغ از آن به سبب پشيمانى است. پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرموده است:

«من در روز صد بار استغفر الله و أتوب اليه مى‌گويم«٦»» و نيز خداوند فرموده است: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ من الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ«٧». ميمون بن مهران گفته است: بنده‌

«١» صحيح مسلم ، ج ٧، ص ٤٥ ن از حديث ابى هريره به سند صحيح .

«٢» حشر / ١٨ م اى كسانى كه ايمان آورده ايد از مخالفت خدا بپرهيزيد، و هر انسانى بايد بنگرد كه چه چيز را براى فردايش از پيش فرستاده است .

«٣» الروضه كلينى ، ص ١٤٣، بدون قول ((خود را بسنجيد)) بحار، ج ١٥، جز دوم ، ص ٤٢، تمامى حديث با زياده اى به طور مرسل به نقل از كتاب محاسبة النفس از پيامبر صلى الله عليه وآله .

«٤» پيش از اين ذكر شده است .

«٥» نور / ٣١:.....و همه به سوى خدا بازگرديد اى مومنان .

«٦» پيش از اين مكرر نقل شده است .

«٧» اعراف / ٢١٠: پرهيزگاران هنگامى كه گرفتار وسوسه هاى شيطان شوند به ياد (خدا و پاداش و كيفرهاى او) مى افتند و (در پرتو ياد او حق را مى بينند و) بينا مى شوند.